Zbulim tronditës për qytetërimin Inka: Fëmijëve u jepeshin substanca psikoaktive përpara sakrifikimit në majat e maleve
Fëmijë të moshës nga 6 deri në 14 vjeç, të përzgjedhur për t’u sakrifikuar gjatë ceremonive fetare të Perandorisë Inka, konsumonin gjethe koka, alkool dhe, në disa raste, substanca të tjera psikoaktive përpara vdekjes. Ky është përfundimi i një studimi të ri shkencor, të bazuar në analizat toksikologjike të mumieve të ruajtura për më shumë se 500 vjet në malet e Perusë dhe Argjentinës. Zbulimet ofrojnë dëshmi të reja për mënyrën se si përgatiteshin fëmijët për ritualet që konsideroheshin ndër më të shenjtat e qytetërimit Inka.
Një studim i publikuar më 3 nëntor 2026 në revistën shkencore Antiquity ka zbuluar hollësi të reja mbi ritualet e sakrifikimit të fëmijëve në Perandorinë Inka, e cila sundoi territore të gjera të Amerikës së Jugut përpara pushtimit spanjoll.
Duke analizuar mostrat e flokëve dhe thonjve të tetë mumieve të zbuluara në majat e maleve të Andeve, shkencëtarët identifikuan gjurmë të substancave psikoaktive që fëmijët kishin konsumuar gjatë periudhës përpara vdekjes.
Rezultatet tregojnë se përdorimi i këtyre substancave nuk ishte rastësor, por pjesë e përgatitjeve rituale, megjithëse përbërja dhe mënyra e administrimit ndryshonin nga një ceremoni në tjetrën.
Capacocha, rituali ku fëmijët shndërroheshin në “lajmëtarë të perëndive”
Ritualet e sakrifikimit njiheshin me emrin capacocha, një term që rrjedh nga gjuha keçua dhe që lidhet me konceptet e autoritetit mbretëror dhe ofertave të shenjta.
Këto ceremoni kishin rëndësi të veçantë fetare dhe politike në Perandorinë Inka, sidomos gjatë shekujve XV dhe XVI.
Sipas burimeve historike, fëmijët përzgjidheshin për t’u sakrifikuar në raste të rëndësishme, si thatësirat, mungesa e ushqimit, krizat politike apo ngjarjet madhore të familjes sunduese.
Në besimet e inkasve, malet konsideroheshin vende të shenjta, të lidhura me hyjni që kontrollonin reshjet, pjellorinë e tokës dhe mirëqenien e komuniteteve.
Fëmijët e sakrifikuar besohej se shndërroheshin në ndërmjetës ndërmjet botës së njerëzve dhe asaj të perëndive.
Për këtë arsye, ceremonitë zhvilloheshin shpesh në maja malesh jashtëzakonisht të larta, ku kushtet klimatike ishin të ashpra dhe temperaturat mund të binin shumë nën zero.
Tetë mumie zbulojnë çfarë konsumuan fëmijët përpara vdekjes
Studimi, me titull Toxicological Studies on the Inca Frozen Mummies from Volcanoes in Peru and Argentina, u realizua nga një ekip ndërkombëtar studiuesish, i udhëhequr nga arkeologia Dagmara Socha e Universitetit të Varshavës.
Shkencëtarët analizuan mbetjet e tetë individëve, shtatë vajzave dhe një djali, të cilët kishin qenë fëmijë ose adoleshentë në kohën e vdekjes.
Mumiet ishin zbuluar në disa male dhe vullkane të Perusë dhe Argjentinës, përfshirë Ampato, Llullaillaco, Chuscha, Quehuar dhe Sara Sara.
Falë temperaturave të ulëta dhe kushteve të veçanta të mjedisit malor, trupat ishin ruajtur për shekuj, duke u mundësuar shkencëtarëve të kryenin analiza toksikologjike.
Mostrat e flokëve treguan praninë e kokainës dhe metabolitit të saj, benzoilekgoninës, çka përputhet me konsumimin e gjetheve të bimës koka.
Megjithatë, studiuesit sqarojnë se kjo nuk nënkupton përdorimin e kokainës së rafinuar, siç njihet sot në tregun e drogave.
Gjethet e kokas përmbajnë natyrshëm alkaloide, përfshirë kokainën, dhe përdoreshin tradicionalisht në qytetërimet e Andeve për qëllime rituale, mjekësore dhe praktike.
Përveç tyre, në disa prej mumieve u zbuluan edhe tregues të konsumimit të alkoolit.
Alkooli dhe gjethet e kokas mund t’i kenë qetësuar fëmijët
Një nga zbulimet më domethënëse ishte identifikimi i kokaetilenit në mostrat e flokëve të dy mumieve të gjetura në Argjentinë.
Kokaetileni është një përbërës që formohet në organizëm kur alkooli konsumohet së bashku me kokainën, përfshirë atë që gjendet natyrshëm në gjethet e kokas.
Prania e tij sugjeron se fëmijët kishin konsumuar njëkohësisht gjethe koka dhe pije alkoolike.
Studiuesit besojnë se alkooli mund të ketë ardhur nga chicha, një pije tradicionale e fermentuar nga misri, e përdorur gjerësisht gjatë ceremonive të inkasve.
Sipas kronikave historike, kjo pije u jepej fëmijëve gjatë fazave të fundit të ritualit, me qëllim që t’i qetësonte dhe t’ua zvogëlonte ndjeshmërinë ndaj frikës dhe vuajtjes.
Nga ana tjetër, përtypja e gjetheve të kokas mund t’i ketë ndihmuar të përballonin lodhjen, urinë dhe vështirësitë fizike të udhëtimit drejt majave të maleve.
Këto udhëtime ishin veçanërisht të mundimshme, pasi ceremonitë zhvilloheshin në lartësi që në disa raste i kalonin 6.000 metrat mbi nivelin e detit.
Gjurmë të një substance që përdoret në përgatitjen e ayahuascas
Një tjetër zbulim i rëndësishëm u bë gjatë analizës së thonjve të një vajze rreth 14-vjeçare, mumia e së cilës ishte gjetur në malin Ampato të Perusë.
Vajza, e njohur si Zonjusha e Ampatos ose Juanita, është një nga mumiet më të famshme të qytetërimit Inka.
Në mostrat e thonjve të saj, studiuesit identifikuan gjurmë të harminës, një alkaloid që gjendet në disa bimë, përfshirë hardhinë Banisteriopsis caapi, e përdorur tradicionalisht në përgatitjen e ayahuascas.
Ayahuasca është një pije ceremoniale e njohur për efektet e saj psikoaktive dhe përdorimin në disa tradita shpirtërore të Amerikës së Jugut.
Megjithatë, zbulimi i harminës nuk provon se vajza kishte konsumuar domosdoshmërisht ayahuasca në formën që njihet sot.
Shkencëtarët nuk identifikuan në këto mostra disa prej përbërësve të tjerë që mund të gjenden në përgatitjet e kësaj pijeje.
Prandaj, ata e konsiderojnë të mundshme që fëmija të ketë konsumuar një preparat bimor që përmbante harminë, pa qenë në gjendje të përcaktojnë përbërjen e tij të saktë.
Sipas studiuesve, substanca mund të jetë përdorur për qetësim ose si pjesë e praktikave të veçanta fetare të lidhura me malin Ampato.
Si kryheshin sakrificat në majat e maleve?
Pasi përfundonte udhëtimi drejt vendeve të shenjta, fëmijët përballeshin me fazën përfundimtare të ritualit.
Kronikat e shkruara nga autorë spanjollë gjatë periudhës koloniale përshkruajnë disa metoda sakrifikimi, përfshirë goditjen në kokë, mbytjen dhe varrosjen e viktimave ndërsa ishin ende gjallë.
Sipas disa përshkrimeve historike, ruajtja e trupit sa më të paprekur konsiderohej pjesë e rëndësishme e ceremonisë, pasi viktima duhej të shërbente si një ofertë e denjë për hyjnitë.
Dëshmitë arkeologjike kanë konfirmuar disa prej këtyre praktikave.
Mumia e famshme e Ampatos, për shembull, ka shenja të traumës në kafkë, të cilat përputhen me një goditje të fuqishme.
Ndërkohë, gjendja e tri mumieve të ruajtura jashtëzakonisht mirë në malin Llullaillaco ka ngritur mundësinë që disa prej fëmijëve të jenë varrosur në gjendje të pavetëdijshme ose ende gjallë dhe të kenë vdekur nga mungesa e oksigjenit.
Megjithatë, mënyra e saktë e vdekjes nuk mund të përcaktohet me siguri në çdo rast.
Trupat varroseshin me tekstile dhe objekte të çmuara
Pas sakrifikimit, trupat zakonisht vendoseshin në pozicione të përkulura, shpesh në qëndrim të ulur, dhe mbështilleshin me tekstile të punuara me kujdes.
Pranë tyre vendoseshin objekte ceremoniale, figurina, enë dhe dhurata të tjera që kishin rëndësi fetare dhe shoqërore.
Këto oferta pasqyronin statusin e veçantë që fëmijët e sakrifikuar fitonin brenda sistemit të besimeve të inkasve.
Sipas botëkuptimit të kohës, ata nuk konsideroheshin thjesht të vdekur, por figura që mund të ndërmjetësonin me hyjnitë dhe paraardhësit.
Kjo shpjegon edhe përse disa vende varrimi vazhduan të kishin rëndësi fetare pas përfundimit të ceremonive.
Teknologjia moderne po zbulon sekretet e ruajtura për pesë shekuj
Analizat e reja tregojnë rëndësinë e zhvillimeve teknologjike në studimin e mbetjeve arkeologjike.
Substancat e konsumuara nga një individ mund të lënë gjurmë kimike në flokë dhe thonj, të cilat në kushte të përshtatshme mund të mbijetojnë për qindra vjet.
Përmes teknikave të avancuara laboratorike, studiuesit tani mund të identifikojnë përqendrime shumë të vogla të këtyre substancave.
Kjo u ka mundësuar të rianalizojnë edhe mumie që në studime të mëparshme kishin dhënë rezultate negative ose të paqarta.
Një nga përfundimet kryesore është se rituali capacocha nuk zhvillohej në mënyrë identike në të gjitha pjesët e Perandorisë Inka.
Fëmijët mund të merrnin substanca të ndryshme, në varësi të traditave lokale, hyjnive që nderoheshin dhe rëndësisë së vendit ku kryhej sakrifica.
Gjithashtu, analizat e flokëve mund të japin informacione për periudha të ndryshme të jetës së individit, duke ndihmuar në rindërtimin e ndryshimeve që ndodhnin gjatë përgatitjeve për ritualin.
Një dëshmi e re për një nga praktikat më të errëta të Perandorisë Inka
Zbulimet hedhin dritë mbi një aspekt të rëndësishëm të jetës fetare dhe politike të inkasve, por njëkohësisht dëshmojnë për fatin tragjik të fëmijëve që përzgjidheshin për këto ceremoni.
Nga këndvështrimi i shoqërisë së kohës, sakrificat përfaqësonin akte të shenjta dhe fëmijët konsideroheshin ndërmjetës me perënditë.
Nga këndvështrimi bashkëkohor, ato përbëjnë dëshmi të dhunës së ushtruar ndaj fëmijëve në emër të besimeve fetare dhe pushtetit politik.
Studimi tregon se substancat psikoaktive mund të kenë pasur rol në përgatitjen e viktimave, por nuk provon se të gjithë fëmijët ishin të droguar në të njëjtën mënyrë apo se humbnin vetëdijen përpara vdekjes.
Më shumë se 500 vjet pas këtyre sakrificave, teknologjia moderne po u mundëson shkencëtarëve të rindërtojnë pjesë të ditëve dhe muajve të fundit të jetës së fëmijëve, duke zbuluar hollësi që për shekuj mbetën të fshehura në akullin e Andeve.
Gjetjet ofrojnë një kuptim më të thellë të praktikave rituale të Perandorisë Inka dhe tregojnë se përdorimi i bimëve psikoaktive ishte një element i rëndësishëm, por jo i njëtrajtshëm, i ceremonive të sakrifikimit. /GazetaExpress/
Artikull i përzgjedhur dhe përpunuar automatikisht nga Zani Digjital.
