← Kthehu te Ballina

Flini vetëm pesë orë dhe zgjoheni plot energji? Shkencëtarët zbulojnë rolin e gjeneve në nevojën për gjumë

ShpërndajeFacebookWhatsApp
Flini vetëm pesë orë dhe zgjoheni plot energji? Shkencëtarët zbulojnë rolin e gjeneve në nevojën për gjumë

Ndërsa shumica e të rriturve kanë nevojë për shtatë deri në nëntë orë gjumë çdo natë, disa njerëz mund të ndihen plotësisht të çlodhur edhe pas vetëm katër deri në gjashtë orësh. Shkencëtarët kanë zbuluar se kjo veçori e rrallë mund të lidhet me mutacione të caktuara gjenetike, të cilat ndikojnë në mënyrën se si organizmi e rregullon gjumin. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se të flesh pak dhe të ndihesh energjik nuk do të thotë domosdoshmërisht se trupi ka marrë pushimin e nevojshëm.

Për shumicën e njerëzve, një natë me vetëm katër ose pesë orë gjumë mund të sjellë lodhje, vështirësi në përqendrim dhe ulje të aftësisë për të kryer aktivitetet e përditshme.

Por ekziston një grup i vogël individësh që duket se funksionojnë ndryshe.

Ata zgjohen natyrshëm shumë herët, nuk ndiejnë nevojën për të fjetur më gjatë dhe arrijnë të ruajnë energjinë gjatë gjithë ditës, pa përjetuar domosdoshmërisht pasojat që zakonisht lidhen me mungesën e gjumit.

Për vite me radhë, ky fenomen ka intriguar shkencëtarët, të cilët tashmë kanë identifikuar disa variante gjenetike që mund ta shpjegojnë.

Profesoresha që zgjohet çdo mëngjes në orën 04:30

Një nga personat që jetojnë me këtë ritëm të pazakontë është Aimee Pugh Bernard, profesoreshë e imunologjisë në Universitetin e Kolorados, në Shtetet e Bashkuara.

Ajo zakonisht shkon në shtrat rreth orës 22:00 dhe zgjohet në orën 04:30, pa pasur nevojë për alarm apo për gjumë shtesë.

Edhe kur fle vetëm pesë orë, Bernard thotë se ndihet plot energji ditën tjetër.

Rutina e saj përfshin shëtitjen e qenit, një orë stërvitje në palestër dhe fillimin e punës herët në mëngjes.

Ajo kishte vënë re prej kohësh se zakonet e saj të gjumit ndryshonin nga ato të shumicës së njerëzve.

Megjithatë, kjo karakteristikë nuk ishte e pazakontë brenda familjes së saj: edhe babai dhe vëllai kishin një ritëm të ngjashëm.

Për një kohë të gjatë, Bernard mendonte se ndoshta nuk dinte të relaksohej ose se zgjohej herët për shkak të ngarkesës së përditshme.

Por në vitin 2019 mësoi se mund të ekzistonte një shpjegim biologjik.

Një mutacion i rrallë që ndryshon nevojën për gjumë

Bernard zbuloi se mbart një variant të rrallë gjenetik të lidhur me një fenomen të njohur si Familial Natural Short Sleep (FNSS), ose gjumi natyrshëm i shkurtër familjar.

Kjo gjendje karakterizohet nga nevoja për një periudhë më të shkurtër gjumi, zakonisht rreth katër deri në gjashtë orë e gjysmë në natë, pa shenja të dukshme të përgjumjes së tepërt gjatë ditës.

Ndryshe nga personat që flenë pak për shkak të punës, stresit apo pagjumësisë, individët me këtë karakteristikë zgjohen natyrshëm dhe nuk ndiejnë nevojën për të kompensuar gjumin e humbur.

Fenomeni është studiuar nga shkencëtarë të Universitetit të Kalifornisë në San Francisko, të cilët kanë identifikuar disa mutacione të rralla që lidhen me kohëzgjatjen e gjumit.

Studiuesit besojnë se këto ndryshime mund të ndikojnë në mekanizmat biologjikë që rregullojnë nevojën për pushim.

Megjithatë, FNSS mbetet një karakteristikë e rrallë dhe mekanizmat e saj nuk janë kuptuar plotësisht.

A mund të jetë gjumi i shkurtër një avantazh gjenetik?

Një nga pyetjet më interesante për shkencëtarët është përse disa individë duket se mund të funksionojnë normalisht me më pak gjumë.

Në kushte të zakonshme, kufizimi i vazhdueshëm i gjumit mund të ndikojë negativisht në kujtesë, përqendrim, metabolizëm dhe shëndetin kardiovaskular.

Por personat që flenë natyrshëm pak mund të kenë mekanizma biologjikë të ndryshëm nga ata që e kufizojnë gjumin për shkak të rrethanave të jetës.

Disa eksperimente laboratorike te minjtë kanë sugjeruar se mutacione të caktuara të lidhura me gjumin e shkurtër mund të ndikojnë edhe në proceset që lidhen me kujtesën.

Në disa modele eksperimentale, kafshët që mbartnin variante të tilla shfaqën më pak ndryshime të lidhura me patologjinë e Alzheimerit.

Megjithatë, këto rezultate nuk provojnë se njerëzit që flenë natyrshëm pak janë të mbrojtur nga demenca apo sëmundjet neurodegjenerative.

Për të arritur në një përfundim të tillë nevojiten studime afatgjata te njerëzit.

Eksperimenti me binjakët: Rezultate të pazakonta pas 38 orësh pa gjumë

Një studim i vitit 2014 analizoi dy vëllezër binjakë, njëri prej të cilëve mbartte një variant gjenetik të lidhur me gjumin e shkurtër.

Studiuesit zbuluan se binjaku me këtë variant flinte mesatarisht rreth një orë më pak se vëllai i tij.

Më pas, të dy iu nënshtruan një eksperimenti gjatë të cilit qëndruan zgjuar për 38 orë.

Pas privimit nga gjumi, studiuesit vlerësuan performancën e tyre përmes testeve të vëmendjes dhe reagimit.

Binjaku që mbartte variantin gjenetik shfaqi rreth 40 për qind më pak gabime në një nga matjet e performancës.

Rezultati sugjeroi se disa ndryshime gjenetike mund të lidhen me një tolerancë më të madhe ndaj mungesës së gjumit.

Megjithatë, një eksperiment me dy individë nuk mjafton për të nxjerrë përfundime të përgjithshme për popullatën.

Gjenetika ndikon ndjeshëm në kohëzgjatjen e gjumit

Studimet me binjakë dhe analizat gjenetike kanë treguar se kohëzgjatja e gjumit ndikohet pjesërisht nga trashëgimia.

Sipas disa vlerësimeve, faktorët gjenetikë mund të shpjegojnë rreth 30 deri në 65 për qind të ndryshimeve në kohëzgjatjen e gjumit ndërmjet individëve.

Kjo nuk do të thotë se gjumi i secilit person përcaktohet tërësisht nga gjenet.

Mosha, shëndeti, mjedisi, aktiviteti fizik, stresi, orari i punës dhe zakonet e përditshme luajnë gjithashtu rol të rëndësishëm.

Deri më tani, studiuesit kanë identifikuar qindra variante gjenetike që lidhen me kohëzgjatjen dhe karakteristikat e gjumit.

Megjithatë, shumica e këtyre varianteve kanë ndikim relativisht të vogël dhe nuk duhet të ngatërrohen me mutacionet e rralla që lidhen me gjumin natyrshëm të shkurtër familjar.

Të flesh pak nuk do të thotë domosdoshmërisht të jesh më i shëndetshëm

Ekspertët paralajmërojnë se një dallim thelbësor duhet bërë ndërmjet personave që kanë nevojë natyrshëm për pak gjumë dhe atyre që flenë pak për shkak të mënyrës së jetesës.

Një person mund të ndihet energjik pas pesë orësh gjumë, por kjo nuk dëshmon se organizmi i tij ka marrë pushimin e mjaftueshëm.

Në fakt, disa studime kanë treguar se njerëzit nuk janë gjithmonë në gjendje të vlerësojnë me saktësi ndikimin e mungesës së gjumit në performancën e tyre.

Në një eksperiment të njohur, pjesëmarrësit që flinin vetëm katër ose gjashtë orë në natë për dy javë shfaqën përkeqësim progresiv të vëmendjes dhe aftësive njohëse.

Megjithatë, ata nuk e perceptonin gjithmonë këtë përkeqësim.

Pjesëmarrësit raportonin përgjumje relativisht të lehtë, ndërsa rezultatet objektive të testeve tregonin rënie të vazhdueshme të performancës.

Ky dallim është veçanërisht i rëndësishëm, pasi tregon se trupi mund të mësohet me ndjesinë e mungesës së gjumit, pa i eliminuar pasojat e saj.

Mungesa e vazhdueshme e gjumit mund të ketë pasoja serioze

Për shumicën e të rriturve, gjumi i pamjaftueshëm lidhet me një sërë problemesh shëndetësore.

Studimet kanë identifikuar lidhje ndërmjet gjumit të shkurtër dhe rritjes së rrezikut për probleme metabolike, diabet të tipit 2, çrregullime të humorit dhe sëmundje kardiovaskulare.

Gjumi i pamjaftueshëm mund të ndikojë gjithashtu në përqendrim, kujtesë dhe aftësinë për të marrë vendime.

Disa analiza gjenetike kanë gjetur lidhje ndërmjet predispozitës për gjumë të shkurtër dhe karakteristikave të tjera, përfshirë pagjumësinë, simptomat depresive dhe çrregullimin e deficitit të vëmendjes me hiperaktivitet (ADHD).

Megjithatë, këto lidhje nuk do të thonë se mutacionet e rralla të FNSS shkaktojnë domosdoshmërisht probleme të tilla.

Për këtë arsye, shkencëtarët theksojnë se nuk duhet të nxirren përfundime të përgjithshme për shëndetin vetëm nga numri i orëve të gjumit.

A mund të ndihmojnë këto zbulime në zhvillimin e barnave të reja?

Studimi i mutacioneve gjenetike që lidhen me gjumin e shkurtër ka nxitur interes edhe në kërkimet farmaceutike.

Shkencëtarët shpresojnë se kuptimi i mekanizmave biologjikë që u mundësojnë disa njerëzve të flenë më pak mund të ndihmojë në zhvillimin e terapive për çrregullimet e gjumit.

Në të ardhmen, këto njohuri mund të kontribuojnë edhe në kërkimet mbi mënyrat se si organizmi përballon privimin nga gjumi.

Megjithatë, ideja se njerëzit mund të marrin një ilaç për të fjetur vetëm katër orë dhe për të funksionuar pa pasoja mbetet spekulative.

Aktualisht nuk ekziston një trajtim i provuar që mund ta zëvendësojë në mënyrë të sigurt nevojën biologjike për gjumë.

Sa orë gjumë na duhen realisht?

Për shumicën e të rriturve, rekomandimi i përgjithshëm mbetet shtatë deri në nëntë orë gjumë në natë.

Nevojat individuale mund të ndryshojnë sipas moshës dhe faktorëve të tjerë shëndetësorë, por gjumi i shkurtër natyror nuk duhet të konsiderohet normë.

Personat që flenë vazhdimisht pak dhe përjetojnë lodhje, probleme me përqendrimin, përgjumje gjatë ditës ose ndryshime të humorit duhet të kërkojnë këshillim mjekësor.

Gjithashtu, zgjimi shumë herët nuk është domosdoshmërisht shenjë e një avantazhi gjenetik, pasi mund të lidhet edhe me pagjumësinë, stresin ose çrregullime të tjera të gjumit.

Një përjashtim i rrallë që po ndihmon shkencën të kuptojë trurin

Në rastin e Aimee Pugh Bernard, identifikimi i variantit gjenetik i dha një shpjegim të mundshëm për ritmin e saj të pazakontë të gjumit.

Ajo tashmë e kupton se nevoja për t’u zgjuar herët mund të jetë pjesë e karakteristikave të saj biologjike dhe jo domosdoshmërisht rezultat i stresit ose pamundësisë për t’u relaksuar.

Për shkencëtarët, raste të tilla përbëjnë mundësi të rëndësishme për të studiuar mekanizmat që rregullojnë gjumin dhe funksionimin e trurit.

Megjithatë, ekzistenca e një grupi të vogël njerëzish që funksionojnë mirë me pak gjumë nuk e ndryshon rekomandimin për pjesën tjetër të popullsisë.

Përfundimi i studiuesve është se disa njerëz mund të kenë një avantazh të rrallë gjenetik që u mundëson të flenë më pak, por për shumicën e njerëzve gjumi i mjaftueshëm mbetet një nga shtyllat kryesore të shëndetit fizik dhe mendor.

Të zgjohesh plot energji pas pesë orësh gjumë mund të duket si një aftësi e veçantë, por kjo nuk është arsye për ta kufizuar qëllimisht pushimin. Gjumi vazhdon të jetë një nevojë themelore biologjike, rëndësia e së cilës shkon shumë përtej ndjesisë së lodhjes. /GazetaExpress/

Burimi: www.gazetaexpress.com

Artikull i përzgjedhur dhe përpunuar automatikisht nga Zani Digjital.

Lajme të ngjashme