← Kthehu te Ballina

“Van Eyck: The Portraits”: Fytyra që sfidojnë kohën dhe vdekjen

ShpërndajeFacebookWhatsApp
“Van Eyck: The Portraits”: Fytyra që sfidojnë kohën dhe vdekjen

Ekspozita e Galerisë Kombëtare në Londër bashkon portretet e mjeshtrit flamand në një përvojë të jashtëzakonshme pamore. Pas saktësisë së rrudhave, qimeve dhe shkëlqimit të syve fshihet një përpjekje për ta ruajtur praninë njerëzore përtej jetës.

Qimet e parruara në mjekrën e një burri të moshuar janë të imëta, por të mprehta si argjendi. Jan van Eyck i pikturoi në vaj rreth gjashtë shekuj më parë. Sot, shumë kohë pasi piktori dhe modeli kanë vdekur, ende mund të dallosh se ky njeri ka nevojë të rruhet.

Po aq mahnitëse janë fijet e flokëve, secila me ngjyrën dhe rënien e vet. Lëkura e varur e qafës krijon pala, zgavra dhe hije që të kujtojnë një formacion shkëmbor. Ai është një mrekulli e natyrës dhe, njëkohësisht, një njeri krejt i zakonshëm.

Të tillë na sugjeron Van Eyck se jemi të gjithë: të rëndomtë dhe të jashtëzakonshëm, të përditshëm dhe pothuajse të pabesueshëm.

Galeria Kombëtare ka krijuar një ekspozitë si një kuti xhevahiresh, duke bashkuar portretet e tij në kuptimin e ngushtë të fjalës: piktura ku individi është vetë arsyeja e veprës.

Megjithatë, portreti ishte vetëm një pjesë e veprimtarisë së Van Eyckut. Ai realizoi edhe vepra fetare madhështore, përfshirë altarin e Gentit, të lidhur me bashkëpunimin me të vëllanë, Hubertin. Edhe aty shfaqen njerëz realë, në një afërsi të pazakontë me figura të mbinatyrshme.

Mund të argumentohet se ekspozita humbet diçka duke i shkëputur portretet nga ky kontekst mesjetar besimi dhe lutjeje. Ajo i jep gjithashtu galerisë mundësinë të nxjerrë në pah tri prej portreteve të rëndësishme që zotëron. Por rezultati zbulon me forcë mënyrën e çuditshme se si artisti i ruan njerëzit e vet, paksa të zvogëluar, si insekte të mbetura në qelibar.

Një vështrim sikur e sheh botën për herë të parë

Van Eyck, i cili punoi në Flandër në fund të Mesjetës, pikturon sikur të ishte një vizitor nga një botë tjetër. Çdo hollësi e jetës tokësore duket e re për të.

Një grua me fytyrë të gjerë na vështron nën mbulesën e kokës me zgjatime në formë brirësh, të zbukuruara me shirita të artë. Piktori regjistron shkëlqimin, lagështinë dhe ngjyrën mes së gjelbrës e grisë në sytë e saj. Megjithatë, ajo mbetet e padepërtueshme.

Është bashkëshortja e tij.

Kjo ndjesi largësie është ndër cilësitë më tërheqëse të artit të tij: afërsia fizike nuk prodhon domosdoshmërisht njohje. Mund ta shohësh një fytyrë me saktësi të jashtëzakonshme dhe prapë të mos e zotërosh misterin e saj.

Nëse krahasimi me një vizitor jashtëtokësor duket i tepruar, rrëfimet e Rilindjes për Van Eyckun nuk ishin shumë më të përmbajtura. Giorgio Vasari e paraqiste pothuajse si alkimist, i cili, në vend të arit, kishte zbuluar pikturën me vaj.

Van Eyck nuk e shpiku këtë teknikë. Por aftësia e tij për të krijuar iluzionin e arit vetëm me penel e bën të kuptueshme lindjen e legjendës.

Te portreti i argjendarit të Bryzhit, Jan de Leeuw, unaza e vogël duket si një copëz ari e vërtetë, e vendosur magjikisht brenda hapësirës së pikturuar.

Mishi, drita dhe pamëshira e pasqyrës

Willem de Kooning thoshte se piktura me vaj ishte shpikur për të paraqitur mishin njerëzor. Ndoshta kishte ndër mend nudot e begata të Ticianit. Van Eyckut i mjafton një fytyrë për ta zbuluar këtë mister.

Përmes shtresave të holla të bojës, të ndërtuara gradualisht, ai krijon një imazh që i afrohet pasqyrimit të realitetit. Por kjo nuk është thjesht aftësi teknike: është një mënyrë e re për ta vështruar praninë njerëzore.

Te portreti i burrit me kokën të mbështjellë me pëlhurë të kuqe, sytë janë depërtues, pothuajse të pamëshirshëm. Në lëkurën me nuanca të arta dallohen vijat e të qeshurës, skuqja e faqeve dhe shenjat e para të plakjes.

Ka diçka bindëse në idenë se artisti po shikon veten në pasqyrë. Ndonëse identifikimi nuk është i sigurt, vepra e fton fuqishëm leximin si autoportret.

Ai di të ruajë edhe rininë. Një djalosh shfaqet përtej një parapeti, i ndriçuar nga një muzg i kthjellët, sikur do të mbetet përgjithmonë në atë moshë.

Mbishkrimi “Léal Souvenir”, që përcjell idenë e një kujtimi besnik, e afron veprën me përvojën e humbjes. Portreti mund të lexohet si një përpjekje për ta mbajtur të pranishëm dikë që mungon.

Portreti si kundërshtim i vdekjes

Kjo është thelbësore te Van Eycku. Portretet e tij janë akte të jashtëzakonshme ruajtjeje.

Pas saktësisë pothuajse klinike të çdo rrudhe dhe qimeje të mjekrës ndihet dëshira për ta ndalur kohën: për të krijuar kujtime besnike të njerëzve që një ditë do të zhduken.

Edhe kur fytyrat e tyre janë të ashpra ose shqetësuese.

Oborrtari burgundas Baudouin de Lannoy shfaqet me një pamje të zymtë nën kapelën e madhe. Sytë i ka të rënduar nga qepallat, ndërsa fytyra e gjatë duket sikur mbart gjurmët e përplasjeve dhe betejave.

Megjithatë, ai është ruajtur me kujdes të skajshëm. Edhe forma e veshit regjistrohet me përpikëri, sikur çdo hollësi të ishte e pazëvendësueshme.

Te “Portreti i Arnolfinëve”, fytyra e hollë dhe e zbehtë e tregtarit italian qëndron pjesërisht në hije. Njëri sy duket i rënduar dhe i përlotur. Përballë bukurisë së ndritshme të gruas, kontrasti është aq i fortë, sa çifti të sjell ndër mend motivin e “Vdekjes dhe vajzës”.

Por një portret tjetër i të njëjtit burrë, i realizuar rreth dy vjet më vonë, e paraqet me sy më të gjallë. A e zbukuron artisti në njërën vepër apo e bën më të ashpër në tjetrën?

Pyetja na kujton se Van Eyck nuk është aparat fotografik. Ai nuk regjistron në mënyrë pasive: zgjedh, interpreton dhe transformon.

Mes vëzhgimit dhe imagjinatës

Vizatimi i vetëm i mbijetuar i artistit, i përfshirë në ekspozitë, është një studim i burrit të moshuar me mjekrën e parruar.

Krahasimi me pikturën është zbulues. Në vizatim, trajtimi duket më i përmbajtur. Në veprën përfundimtare, Van Eyck i shtjellon më lirshëm palat e lëkurës dhe vorbullën e veshit.

Realizmi i tij përmban imagjinatë, madje një prirje drejt së çuditshmes. Gjeografia e veshëve, mjekrave dhe rrudhave paralajmëron diçka nga bota e trazuar që më vonë do të shfaqet te Hieronymus Bosch.

Këto portrete janë krijime të menduara thellë, të përshkuara nga melankolia e Europës Veriore. Ndërsa dimri thellohet, hyrja në botën e tyre duket veçanërisht e përshtatshme: një takim me njerëz të largët në kohë, por ende shqetësueshëm të pranishëm. /GazetaExpress/

Fluturime nga Baseli për në Prishtinë dhe anasjelltas me çmime shumë të volitshme Reisebüro Prishtina ofron sherbime të sigurta,...

Burimi: www.gazetaexpress.com

Artikull i përzgjedhur dhe përpunuar automatikisht nga Zani Digjital.

Lajme të ngjashme