← Kthehu te Ballina

Deti kërcënon kalanë e Henrikut VIII: Beteja për të shpëtuar fortesën Hurst

ShpërndajeFacebookWhatsApp
Deti kërcënon kalanë e Henrikut VIII: Beteja për të shpëtuar fortesën Hurst

Erozioni po gërryen themelet e kalasë gati pesëshekullore në jug të Anglisë. Ndërhyrjet inxhinierike mund ta mbrojnë për disa dekada të tjera, por kostot e larta po i vendosin konservuesit përballë zgjedhjeve të vështira.

Për afro 500 vjet, kalaja Hurst ka ruajtur një pikë strategjike të bregdetit jugor të Anglisë. E ndërtuar me urdhër të Henrikut VIII, ajo u rezistoi ndryshimeve të epokave dhe shërbeu si strukturë ushtarake deri në mesin e shekullit XX.

Sot, kërcënimi kryesor nuk vjen nga një flotë armike, por nga vetë deti.

Kalaja ndodhet në Hurst Spit, një rrip të ngushtë bregdetar me zhavorr, të cilin dallgët dhe rrymat e kanë gërryer gradualisht. Humbja e materialit përreth ndërtesës ka ekspozuar themelet dhe ka cenuar qëndrueshmërinë e saj.

Në vitin 2017, themelet nisën të dilnin në sipërfaqe. Katër vjet më vonë, një pjesë e murit të krahut lindor u shemb.

Tani, edhe krahu perëndimor po shfaq shenja rrotullimi dhe animi nën peshën e vet, ndërsa mbështetja poshtë tij vazhdon të dobësohet.

Nga fortesë e Tudorëve në mbrojtje kundërajrore

Hurst u ndërtua mes viteve 1541 dhe 1544, si pjesë e një vargu fortesash artilerie që mbronin portet kryesore të Anglisë.

Pozicioni i saj i mundësonte të kontrollonte kalimin detar pranë Needles, drejt Solentit, portit të Southamptonit dhe bazës detare të Portsmouthit.

Ndryshe nga shumë fortifikime të periudhës Tudor, ajo mbeti në përdorim dhe u modernizua disa herë. Gjatë shekullit XIX u përshtat me kërkesat e reja mbrojtëse, ndërsa në epokën viktoriane iu shtuan krahë të mëdhenj të blinduar për artilerinë kundër anijeve.

Kalaja shërbeu edhe gjatë dy luftërave botërore, kur u pajis me armë kundërajrore. Përdorimi aktiv ushtarak përfundoi në vitin 1956.

Këto ndërhyrje e kanë kthyer në një dëshmi të pasur të historisë ushtarake britanike. Por kanë shtuar edhe peshën e strukturës mbi një terren bregdetar të paqëndrueshëm.

Ndryshimet klimatike e rëndojnë rrezikun

Pozicioni i ekspozuar ndaj erërave, dallgëve dhe baticave e ka bërë kalanë të cenueshme prej kohësh. Rritja e nivelit të detit dhe stuhitë e forta pritet ta vështirësojnë më tej mbrojtjen e saj.

Sipas parashikimeve të cituara në artikull, të mbështetura në të dhëna të Agjencisë britanike të Mjedisit, niveli i detit në zonë mund të rritet me rreth një deri në 1,5 metra gjatë një shekulli. Shkalla e rritjes varet nga skenari klimatik.

Pasojat e stuhive janë tashmë të dukshme. Sipas English Heritage, një stuhi e vetme në vitin 2014 zhvendosi rreth 100.000 tonë zhavorr gjatë natës dhe uli me shtatë metra lartësinë e kreshtës në pjesë të rripit bregdetar.

Për një ndërtesë që mbështetet në këtë terren, ndryshime të tilla mund të jenë vendimtare.

Ndërhyrjet e mëparshme nuk mjaftuan

Në vitin 2019, English Heritage investoi në stabilizimin e themeleve të krahut perëndimor dhe në përforcimin e mbrojtjes bregdetare.

U shtuan rreth 7.500 tonë zhavorr dhe u riparuan strukturat tërthore që synojnë të kufizojnë lëvizjen e materialit përgjatë bregut.

Por stuhitë e larguan shpejt një pjesë të materialit të shtuar. Sipas rrëfimit të paraqitur në artikull, pengesat krijuan gjithashtu shqetësime se po i përqendronin rrjedhat e ujit drejt themeleve.

Modelimet bregdetare dhe skanimet tredimensionale po ndihmojnë tani për të kuptuar më mirë lëvizjet e strukturës dhe mundësitë e ndërhyrjes.

Miliona paund për të fituar kohë

Rob Woodside, ekspert i trashëgimisë i përfshirë në përpjekjet për ruajtjen e kalasë, tha për Smithsonian Magazine se fillimisht kishte kërkuar një zgjidhje që mund ta mbronte ndërtesën për rreth një shekull.

Një propozim parashikonte vendosjen në det të blloqeve gjigante të granitit, të sjella nga Norvegjia, për të zbutur forcën e dallgëve. Kostoja e vlerësuar tejkalonte 104 milionë paund.

Një alternativë më e kufizuar, me gurë më të vegjël të vendosur në pika strategjike, u vlerësua rreth 5,7 milionë paund. Sipas modelimeve të përmendura, një ndërhyrje e tillë mund t’i siguronte kalasë disa dekada të tjera mbrojtjeje, pa e eliminuar kërcënimin afatgjatë.

Të mbrohet ndërtesa apo të menaxhohet rrënimi?

Me financime të kufizuara, konservuesit përballen me një dilemë: të sigurojnë fondet për ta mbajtur kalanë në këmbë më gjatë ose të përgatiten për shndërrimin gradual të saj në rrënojë historike.

Woodside paralajmëron se, pa ndërhyrje të mjaftueshme, siguria mund të kërkojë mbylljen fillimisht të skajit perëndimor dhe më pas të gjithë pronës.

“Në thelb, je në një proces rrënimi. Po kalon nga një ndërtesë në një monument arkeologjik”, tha ai.

Për Hurstin, ruajtja nuk është më vetëm çështje restaurimi muresh. Ajo kërkon përballje me një vijë bregdetare që ndryshon vazhdimisht dhe me pyetjen se sa kohë mund të blihet për një monument që deti po e lë pa themele.

English Heritage ishte kontaktuar për koment në kohën e përgatitjes së artikullit. /GazetaExpress/

Fluturime nga Baseli për në Prishtinë dhe anasjelltas me çmime shumë të volitshme Reisebüro Prishtina ofron sherbime të sigurta,...

Burimi: www.gazetaexpress.com

Artikull i përzgjedhur dhe përpunuar automatikisht nga Zani Digjital.

Lajme të ngjashme