Trumpi, Xi dhe Putini kanë një vizion të përbashkët për fuqinë globale – ku nuk ka vend për Evropën
Në një botë të ndarë në blloqe kontinentale nga liderët autoritarë, Britania duhet të bashkojë forcat me fqinjët e saj.
Shkruan: Rafael Behr/The Guardian
Në kronikat e diplomacisë së shekullit XXI, pak deklarata kanë shkaktuar aq shumë pakënaqësi me aq pak fjalë sa përshkrimi që Barack Obama i bëri Rusisë në vitin 2014, kur e cilësoi atë si një “fuqi rajonale”.
Politika e Vladimir Putinit është përcaktuar atëherë, sikurse edhe sot, nga pakënaqësia hakmarrëse për humbjen e statusit të vendit të tij si superfuqi pas Luftës së Ftohtë. Botëkuptimi i tij është shtrembëruar nga bindja paranojake se NATO-ja nuk ka pushuar kurrë së përpjekuri për ta thelluar këtë poshtërim, madje edhe pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik. Nga froni i tij në Kremlin, presidenti rus pret të trajtohet si një figurë madhështore e historisë botërore. Është e vështirë të përshkruhet se sa shumë e urrente ai faktin që Obama e kishte përjashtuar nga radhët e fuqive të mëdha gjeopolitike.
Te Donald Trumpi, Putini ka gjetur një furnizues të gatshëm të balsamit për të qetësuar krenarinë e tij të lënduar. Presidenti amerikan ka një koncept sipërfaqësor dhe përfitues të pushtetit. Ai mahnitet nga pallatet e praruara dhe njerëzit e armatosur rëndë që ushtrojnë pushtet në mënyrë brutale. Ndihet i penguar nga demokracia amerikane dhe i ka zili tiranët që veprojnë pa kufizime të ngjashme. Meqenëse Trumpi e mat madhështinë e një shteti përmes përbuzjes që lideri i tij shfaq ndaj vendeve më të vogla dhe gatishmërisë për t’i plaçkitur ato në interes të pasurimit personal, ai është i gatshëm ta rikthejë Rusinë në kategorinë e fuqive të nivelit të parë.
Ky është kuptimi që ka për Putinin samiti trepalësh me Trumpin dhe presidentin kinez, Xi Jinping, që do të mbahet të enjten në Shenzhen. Ky takim i jep Rusisë pamjen e një fuqie të barabartë me dy superfuqitë e vërteta botërore. Për Rusinë kjo është një fitore, pavarësisht nëse arrihet ndonjë marrëveshje konkrete.
Agjenda është e paqartë. Ministria e Jashtme kineze ka deklaruar se diskutimet do të përqendrohen në “ruajtjen e paqes botërore” dhe “promovimin e stabilitetit strategjik në marrëdhëniet ndërmjet fuqive të mëdha”. Xi do të jetë i kënaqur me paraqitjen e Kinës si organizatore e një rendi të ri botëror. Trumpi ka thënë se pret që bisedimet të përfshijnë çështjen e çarmatimit bërthamor, Iranin, tregtinë dhe “temën time të preferuar, Ukrainën”.
Pamja e tre liderëve duke përcaktuar ekuilibrin e fuqisë globale është krahasuar me konferencën e Jaltës të shkurtit 1945, ku Ruzvelti, Stalini dhe Çërçilli hartuan planet për Evropën e pasluftës. Ajo ishte një konferencë njëjavore, gjatë së cilës aleatët ushtarakë po vendosnin për fatin e një armiku të mundur. Krahasimi është domethënës kryesisht si shprehje e ankthit të atyre që nuk do të jenë të pranishëm në takim.
Për shumë evropianë, Jalta sjell ndërmend kujtimet e ndarjes cinike të kontinentit, me vendet e Evropës Lindore të dënuara me dekada të tëra nën robërinë sovjetike. Frika në Kiev është se Putini do ta shfrytëzojë qasjen e tij të privilegjuar te Trumpi për t’i servirur atij teori helmuese mbi zanafillën e luftës në Ukrainë dhe mënyrën se si duhet t’i jepet fund asaj. Bëhet fjalë për një narrativë të shtrembëruar mbi provokimin nga NATO-ja, epërsinë e pakapërcyeshme ruse dhe nevojën që Evropa të ndalojë shpenzimin e parave dhe pajisjeve ushtarake amerikane për një kauzë që, sipas kësaj logjike, tashmë është e humbur.
Përjashtimi i demokracive evropiane nga takimi në Shenzhen është pjesërisht rezultat i faktit se bisedimet po zhvillohen në margjinat e një samiti të vendeve me dalje në Oqeanin Paqësor. Por ky përjashtim prek një pasiguri të thellë strategjike. Aleatët kontinentalë të Ukrainës kanë këmbëngulur në të drejtën e tyre për të qenë pjesë e çdo procesi paqeje, por nuk kanë arritur ta shndërrojnë këtë të drejtë në një qëndrim të përbashkët, të koordinuar nga një figurë me peshë të konsiderueshme diplomatike.
Pas një raundi bisedimesh për paqe në Abu Dhabi javën e kaluar, Jared Kushneri, njëri prej të dërguarve të Trumpit, bëri deklaratën qetësuese se një marrëveshje nuk mund të arrihet “pa qenë evropianët në tryezë”. Në të kundërtën, kryenegociatori rus, Vladimir Medinsky, i akuzoi evropianët se nuk kanë vullnet serioz për të gjetur zgjidhje. Ai e përqeshi delegacionin e tyre në Gjirin Persik duke i quajtur “turistë”, të cilët fare mirë mund të “bisedonin në barin e hotelit”.
Ky është provokim i zakonshëm i Kremlinit, por ai godet në një pikë ku fshihet edhe një e vërtetë. Ai rikthen në vëmendje një problem të vjetër, të përshkruar shpesh përmes historisë, ndoshta anekdotës, të Henry Kissingerit, i cili ankohej se nuk ekzistonte një numër telefoni ku mund të telefononte kur dëshironte të fliste me Evropën.
Sot kjo sfidë është edhe më e madhe. Themelet institucionale dhe ekonomike të ndikimit evropian janë nën sulm. Trumpi, në rastin më të mirë, ka një qëndrim të paqartë ndaj NATO-s. Administrata e tij ndjek politika proteksioniste dhe nacionaliste. Ideologjia MAGA e paraqet Evropën liberale dhe demokratike si një qytetërim të vdekur, që po e shkatërron veten përmes emigracionit masiv.
Kina e trajton Evropën si një grumbull konsumatorësh për eksportet e saj industriale, politikanët e së cilës, si rregull, i nënshtrohen qëndrimit të Uashingtonit. Bashkimi Evropian ka ambicie për “autonomi strategjike”, por ky proces është i ngadalshëm dhe i kushtueshëm. Kjo nënkupton kalimin nga fuqia e butë – ku Evropa rivalizon SHBA-në dhe Kinën për nga pesha ekonomike, si një treg i vetëm, rregullat e të cilit përcaktojnë standardet globale – drejt një forme shumë më të fortë të fuqisë.
Zgjedhësit evropianë mund ta përçmojnë Trumpin dhe të kenë frikë nga Putini, por jo të gjithë janë të gatshëm t’i pranojnë zgjedhjet që pasojnë nëse zgjidhja nënkupton ndryshimin e prioriteteve buxhetore dhe rritjen e shpenzimeve për mbrojtjen.
Një pjesë e madhe e politikës evropiane në vitet e fundit është udhëhequr nga një vështrim nostalgjik drejt së kaluarës, me shpresën se mund të rikthehet bota e dikurshme: tregtia e lirë, respektimi i së drejtës ndërkombëtare dhe një Shtëpi e Bardhë që nuk do ta ndihmonte Kremlinin në pushtimin imperialist të territoreve të një shteti tjetër. Por gjithnjë e më shumë po pranohet se e ardhmja e Evropës nuk mund të jetë e ngjashme me të kaluarën e saj të afërt.
Britania është pjesë e kësaj historie, dhe Andy Burnham i ka kuptuar pasojat. Në një fjalim të hënën, kryeministri e zgjeroi kritikën e tij ndaj Brexit-it, duke kaluar nga fusha ekonomike në atë gjeopolitike. Sipas tij, Brexit-i ishte “dominoja e parë që ra” në një model të fragmentimit global. Ai krijoi një përçarje në aleancat evropiane, e cila ishte “pikërisht ajo që dëshironin armiqtë tanë”.
Vlerësimi i Burnhamit për kostot e humbjes së mundësive tregtare ishte mjaft i njohur, por këtë herë ai e ngriti debatin në një nivel tjetër, duke vënë në dukje se largimi nga tryeza kryesore e vendimmarrjes evropiane i ka kushtuar Britanisë fuqi dhe ndikim në botë. Kjo është diçka që mbështetësit e vazhdueshëm të Brexit-it nuk janë në gjendje ta kuptojnë.
Teksa Burnhami po e shpreh gjithnjë e më hapur zërin e tij proevropian, mekanizmi i vjetër i prodhimit të miteve euroskeptike po vihet sërish në lëvizje. Gazetat kanë publikuar shkrime të pabazuara mirë për kostot e rikthimit të përafrimit me Brukselin dhe për flukse hipotetike të emigrantëve. Veteranët e fushatës për largimin nga BE-ja po përgatiten për një tjetër fushatë të zymtë rreth simbolikës së vitit 2016. Por kjo narrativë është kalbur nga ekspozimi ndaj stuhive ndërkombëtare të një dekade të tërë.
Britania është një fuqi rajonale që e nënvlerësoi efektin shumëfishues të anëtarësimit në BE. Përfitimet e të qenit pjesë e këtij klubi ishin aq të mëdha, saqë i mashtruan euroskeptikët të besonin se vendi mund t’ia dilte i vetëm. Ata vazhdojnë të kapen pas këtij iluzioni. Kemi Badenoch ka shkruar se Britania ka “atribute të fjetura të një fuqie të madhe”. Por ajo nuk ka një teori se si mund të zgjohen këto tipare të fjetura në një botë të ndarë në blloqe kontinentale.
Plani i Burnhamit nuk është aspak i detajuar, por të paktën ai niset nga faktet: Britania është një vend evropian; Evropa do të jetë më e sigurt dhe më e pasur nëse bashkon burimet e saj; dhe Mbretëria e Bashkuar nuk duhet të dëshirojë të mbetet në periferi.
Një samit ku Xi, Putini dhe Trumpi pretendojnë se po vendosin për fatin e botës mund të mos prodhojë shumë marrëveshje konkrete, por ai përmban një paralajmërim për demokracitë evropiane. Dhe një zgjedhje.
Njëra mundësi është rritja e ndikimit përmes bashkëpunimit më të ngushtë kontinental. Alternativa tjetër është ikja drejt fantazive për sovranitet kombëtar të pacenueshëm dhe madhështi historike të ringjallur.
Njëra prej këtyre rrugëve i mundëson Evropës të rrisë autonominë, sigurinë dhe prosperitetin në shekullin XXI. Tjetra është rruga e vetëshkatërrimit të hidhur, e mishëruar nga Brexit-i.
Fluturime nga Baseli për në Prishtinë dhe anasjelltas me çmime shumë të volitshme Reisebüro Prishtina ofron sherbime të sigurta,...
Artikull i përzgjedhur dhe përpunuar automatikisht nga Zani Digjital.
