Zadie Smith në bisedë me Dua Lipën: Pabarazia ekonomike po i thellon përçarjet kulturore në Britani
Shkrimtarja e njohur britanike Zadie Smith ka paralajmëruar se rritja e pabarazisë ekonomike, kriza e banimit dhe dobësimi i shërbimeve publike kanë thelluar ndarjet kulturore në Mbretërinë e Bashkuar. Gjatë një bisede me këngëtaren Dua Lipa në Festivalin e Letërsisë në Londër, autorja e romanit White Teeth tha se dallimet mes komuniteteve, që dikur shiheshin si pjesë e natyrshme e jetës shumëkulturore, sot po përjetohen gjithnjë e më shumë si kërcënime ndaj ekzistencës së tyre.
Në intervistën e zhvilluar në kuadër të festivalit letrar të organizuar nga Southbank Centre, Smith foli për ndryshimet shoqërore që ka përjetuar Britania gjatë dekadave të fundit.
Sipas saj, dobësimi i sistemit britanik të mirëqenies sociale, të cilin e cilësoi si një arritje historike të jashtëzakonshme, ka ndikuar drejtpërdrejt në mënyrën se si njerëzit i perceptojnë dallimet kulturore dhe etnike.
Biseda me Dua Lipën u përqendrua edhe te romani i saj debutues, White Teeth, i botuar në vitin 2000, ngjarjet e të cilit zhvillohen kryesisht gjatë tri dekadave të fundit të shekullit XX.
“Kur njerëzit nuk kanë punë dhe banim, dallimet bëhen ekzistenciale”
Dua Lipa e pyeti shkrimtaren se si kanë ndryshuar qëndrimet ndaj shumëkulturalizmit që nga vitet ’80 dhe ’90, si dhe për rolin që emigracioni luan sot në debatet politike britanike.
Smith e lidhi këtë ndryshim me rritjen e pabarazisë, papunësinë dhe përkeqësimin e kushteve të jetesës.
“Kur jeton në një banesë me kushte të mira dhe e di se, nëse lëndohesh, mund të shkosh në spital e të trajtohesh njësoj si fëmija i pasur që jeton pak më tutje, atëherë dallimet mes njerëzve bëhen interesante, ndonjëherë bezdisëse, por jo ekzistenciale”, tha ajo.
Sipas shkrimtares, situata ka ndryshuar rrënjësisht.
“Tani ato janë ekzistenciale. Kur nuk mund të gjesh punë, kur nuk ka banesa, kur shkollat po shkatërrohen dhe spitalet po përkeqësohen, gjithçka fillon të ndihet si çështje ekzistence”, deklaroi Smith.
Ajo argumentoi se pasiguria ekonomike mund t’i bëjë njerëzit më dyshues ndaj njëri-tjetrit dhe t’i ashpërsojë dallimet shoqërore.
Nga Londra shumëkulturore e “White Teeth” te realiteti i sotëm
Romani White Teeth ndjek historitë e tri familjeve, Jones, Iqbal dhe Chalfen, në lagjet Kilburn dhe Willesden të Londrës veriperëndimore, ku Smith është rritur.
Vepra trajton identitetin, emigracionin, marrëdhëniet mes brezave dhe bashkëjetesën e komuniteteve me prejardhje të ndryshme.
Duke reflektuar mbi fëmijërinë e saj, Smith vlerësoi sistemin publik arsimor britanik, duke thënë se shkollimi që kishte marrë i kishte shërbyer gjatë gjithë jetës.
“Unë mund të flas me këdo. Fëmijët e pasur që jetonin më lart në kodër? Jo edhe aq”, tha ajo me humor.
Megjithatë, shkrimtarja theksoi se lagjja ku është rritur ka ndryshuar ndjeshëm.
“Kur e shikon sot lagjen time, të njëjtat shkolla dhe të njëjtat rrethana, gjithçka është më e vështirë. Të gjithë janë më të varfër dhe të gjithë po përballen me më shumë probleme”, u shpreh ajo.
Në kushte të tilla, sipas Smith, bëhet gjithnjë e më e natyrshme që njerëzit t’i shikojnë të tjerët me dyshim.
“Bëhet shumë e natyrshme të shikosh personin pranë teje dhe të mendosh: ‘Kush dreqin je ti?’ Kjo është një çështje ekonomike dhe strukturore”, theksoi autorja.
Smith kërkon rikthimin e vëmendjes te shteti social
Gjatë bisedës, Smith sugjeroi se shoqëria britanike duhet të rivlerësojë disa prej arritjeve të së kaluarës, veçanërisht në fushën e shëndetësisë, arsimit dhe mbrojtjes sociale.
Ajo foli për nevojën e rikthimit të një lloj nostalgjie për të majtën, por jo për të gjitha qëndrimet politike dhe shoqërore të dekadave të mëparshme.
“Nuk i dëshiron politikat ndaj personave LGBTQ+ të viteve ’80 dhe nuk i dëshiron paragjykimet racore”, tha Smith, duke iu referuar realitetit të pasqyruar edhe në romanin White Teeth.
“Por a i dëshiron kujdesin shëndetësor, shkollat dhe arsimin e asaj kohe? Mendoj se po.”
Sipas saj, është e rëndësishme të vlerësohen elementet e së kaluarës që kanë funksionuar mirë, pa idealizuar problemet e asaj periudhe.
“Ajo që kishte vlerë për mua ishte një socialdemokraci që në thelb funksiononte. Dhe ndoshta mund të funksionojë përsëri nëse njerëzit kujdesen për të, e dëshirojnë dhe besojnë se mund të rikthehet”, deklaroi shkrimtarja.
“White Teeth” u përfundua në Ditën e Shën Valentinit
Përveç çështjeve shoqërore, Dua Lipa dhe Zadie Smith diskutuan edhe procesin e krijimit të romanit White Teeth, vepra që e bëri shkrimtaren të njohur ndërkombëtarisht.
Smith tregoi se kishte filluar ta shkruante romanin në moshën 21-vjeçare dhe se ai u botua kur ishte 24 vjeçe.
Ajo kujtoi se periudha e përfundimit të librit përkoi me një ndarje sentimentale, pas së cilës ishte kthyer të jetonte me nënën.
“Ndërsa të gjithë të tjerët dilnin në klube nate, unë mendoja: ‘Jam ngecur në këtë dhomë duke përfunduar një roman’”, rrëfeu ajo.
Me afrimin e Ditës së Shën Valentinit, shoqet e saj e nxisnin të dilte dhe të njihte njerëz të rinj.
Smith tregoi se më në fund e përfundoi librin më 14 shkurt dhe menjëherë pas kësaj doli për të festuar.
“E përfundova dhe vrapova drejtpërdrejt në klub”, kujtoi ajo.
Duke bërë shaka për mënyrën e nxituar të përfundimit të romanit, Smith tha se fundi i tij është kaotik.
“Kjo është arsyeja pse të rinjtë nuk duhet të shkruajnë romane”, shtoi ajo me humor.
Karriera letrare e Zadie Smith
Pas suksesit të White Teeth, Smith ka botuar edhe pesë romane të tjera: The Autograph Man, On Beauty, NW, Swing Time dhe The Fraud.
Krijimtaria e saj përfshin gjithashtu tregime të shkurtra, ese dhe vepra joletrare.
Libri i saj më i fundit është përmbledhja me ese Dead and Alive.
Gjatë karrierës, Smith është bërë një nga zërat më të njohur të letërsisë bashkëkohore britanike, duke trajtuar shpesh tema që lidhen me klasën shoqërore, racën, identitetin dhe jetën urbane.
Dua Lipa dhe Zadie Smith flasin për kritikat
Një tjetër temë e diskutuar ishte marrëdhënia e artistëve dhe shkrimtarëve me kritikat publike.
Dua Lipa pranoi se të mësuarit për të jetuar me vlerësimet e të tjerëve ka qenë një nga sfidat më të vështira të karrierës së saj.
“Të mësosh të jetosh me kritikat, qofshin të këqija apo të mira, ka qenë një nga gjërat më të vështira për mua”, tha këngëtarja.
Smith, nga ana tjetër, mbrojti rëndësinë e kritikës letrare, duke theksuar se ajo ndihmon në zhvillimin e shijes artistike.
“Kritika është absolutisht thelbësore”, deklaroi shkrimtarja.
Ajo shtoi se është e interesuar edhe për recensionet negative, për sa kohë ato janë të shkruara mirë dhe përmbajnë argumente inteligjente.
“Jam shumë e interesuar për kritikën. Edhe nëse është një recension negativ për mua, nëse është shkruar mirë dhe është inteligjent, mund ta vlerësoj. Madje më pëlqejnë shumë kritikat që e rrëzojnë plotësisht një vepër”, tha Smith.
Dua Lipa vazhdon angazhimin në botën e letërsisë
Biseda mes Dua Lipës dhe Zadie Smith është pjesë e Festivalit të Letërsisë në Londër, i cili zhvillohet në Southbank Centre dhe vazhdon deri më 1 nëntor.
Në mesin e personaliteteve të përzgjedhura nga Dua Lipa për të marrë pjesë në festival janë Patti Smith, Malorie Blackman dhe Hisham Matar.
Këngëtarja me origjinë shqiptare është e angazhuar prej kohësh në promovimin e leximit përmes klubit të saj të librit, Service95.
Në kuadër të kësaj platforme, ajo zhvillon çdo muaj intervista me autorë të ndryshëm, duke diskutuar për librat, procesin krijues dhe temat që trajtojnë veprat e tyre.
Biseda me Zadie Smith solli në vëmendje jo vetëm krijimtarinë e njërës prej shkrimtareve më të njohura britanike, por edhe marrëdhënien mes letërsisë dhe realitetit shoqëror.
Për Smith, përçarjet kulturore që po shfaqen gjithnjë e më fort në Britani nuk mund të kuptohen pa marrë parasysh kushtet ekonomike. Sipas saj, papunësia, mungesa e banesave dhe dobësimi i shërbimeve publike kanë bërë që dallimet mes njerëzve të përjetohen me një intensitet shumë më të madh sesa në dekadat e mëparshme.
Të rejat Lexo më shumë
Drojtonin automjetet pa patentë dhe në gjendje të dehur, arrestohen nëntë shoferë
“Nuk më pëlqen asnjëri prej tyre”, Gavi dërgon mesazh të fortë para “El Clasicos”
Dalje e lartë në zgjedhjet në Serbi, raportohet për parregullsi