“Udhëtimet e Guliverit” mbushin 300 vjet, Irlanda kremton kryeveprën satirike të Jonathan Swiftit
Tre shekuj pas botimit të parë, romani i famshëm Udhëtimet e Guliverit i shkrimtarit irlandez Jonathan Swift vazhdon të magjepsë lexuesit dhe të frymëzojë interpretime të reja. Në Irlandë po organizohen ekspozita, festivale dhe diskutime kushtuar veprës së vitit 1726, e cila, përmes udhëtimeve fantastike, kritikoi politikën, shoqërinë dhe dobësitë njerëzore.
Në mars të vitit 1726, një klerik irlandez mbërriti në Londër dhe organizoi dorëzimin e fshehtë të një dorëshkrimi te një botues.
Dorëshkrimi iu dërgua gjatë natës, përmes një korrieri.
Autori ishte i vetëdijshëm se libri mund të shkaktonte polemika dhe për këtë arsye dëshironte të mbetej anonim.
Ai ishte Jonathan Swift, dekani i Katedrales së Shën Patrikut në Dublin, ndërsa vepra mbante titullin Udhëtime në disa vende të largëta të botës.
Romani satirik u botua në tetor të vitit 1726 dhe më vonë u bë i njohur në mbarë botën me titullin Udhëtimet e Guliverit.
Libri pati sukses të menjëhershëm dhe u shndërrua në një nga veprat më të rëndësishme të letërsisë satirike.
Një kryevepër që ka mbijetuar tre shekuj
Përmes aventurave të personazhit Lemuel Guliver, Swift kritikoi mendjemadhësinë politike, konfliktet fetare, korrupsionin dhe pretendimet e shoqërisë së kohës.
Megjithëse vepra ishte shkruar si një satirë e mprehtë për lexuesit e rritur, ajo u bë pjesë e kulturës popullore edhe përmes botimeve për fëmijë.
Gjatë tre shekujve, historia është përkthyer në shumë gjuhë dhe është përshtatur në filma, ilustrime, komikë dhe versione të tjera artistike.
Përvjetori i 300-të po shënohet në Trinity College Dublin, universitetin ku kishte studiuar Swift, si dhe në institucione të tjera kulturore në Irlandë.
Aktivitetet përfshijnë ekspozita, seminare, festivale, konkurse artistike dhe punëtori.
Organizatorët synojnë të shqyrtojnë jo vetëm origjinën e veprës, por edhe rëndësinë e saj për shoqërinë bashkëkohore.
Nga Liliputi te vendi i gjigantëve
Një nga aktivitetet kryesore është ekspozita në Trinity College Dublin, e cila i fton vizitorët të zbulojnë të gjitha vendet fantastike që Guliveri përshkon gjatë udhëtimeve të tij.
Stephanie Breen, ndihmësbibliotekare dhe bashkëkuratore e ekspozitës, shpjegon se pjesa më e njohur e romanit mbetet udhëtimi i parë i personazhit.
“Udhëtimi i parë i Lemuel Guliverit në vendin e Liliputit është ai që publiku i sotëm e njeh më mirë”, tha ajo.
“Megjithatë, kjo ekspozitë i çon vizitorët në të gjitha vendet që Guliveri ka vizituar: Liliput, Brobdingnag, Laputa e më tej, deri në vendin e Houyhnhnmëve.”
Ekspozita do të qëndrojë e hapur deri në dhjetor dhe është e disponueshme edhe në internet.
Ajo mbështetet në koleksionin e pasur të universitetit, i cili përfshin qindra botime dhe përshtatje të Udhëtimeve të Guliverit.
Mes materialeve të ekspozuara janë ilustrime të gdhendura, libra me figura që hapen në formë tredimensionale, një komik i Marvelit i vitit 1976 dhe e vetmja kopje e njohur e mbijetuar e një botimi të shkurtuar të vitit 1761.
Historia e Guliverit edhe nga këndvështrimi i bashkëshortes së tij
Një nga temat e ekspozitës është mënyra se si romani mund të rilexohet përmes këndvështrimeve bashkëkohore, përfshirë atë feminist.
Në veprën origjinale, bashkëshortja e Guliverit, Mary, mbetet kryesisht në prapaskenë.
Ajo lihet në shtëpi gjatë udhëtimeve të gjata të burrit të saj, madje edhe kur është shtatzënë, ndërsa Guliveri kthehet shpesh i pakënaqur dhe i ndryshuar nga përvojat e tij.
Aileen Douglas, profesoreshë e letërsisë angleze dhe bashkëkuratore e ekspozitës, shpjegon se autorët bashkëkohorë janë përpjekur t’i japin zë këtij personazhi.
Ndër veprat që trajtojnë historinë nga një këndvështrim tjetër janë The Mistress of Lilliput e Alison Fell dhe Gulliver’s Wife e Lauren Chater.
Këto interpretime e zhvendosin vëmendjen nga aventurat e Guliverit te përvoja e gruas që mbetet pas.
Swift parashikoi edhe shqetësimet e epokës së inteligjencës artificiale
Një nga aspektet më interesante të romanit, sipas studiuesve, është mënyra se si Swift trajtoi marrëdhënien mes dijes, teknologjisë dhe mendimit njerëzor.
Në udhëtimin e tij drejt Laputës, Guliveri ndeshet me një ishull fluturues, banorët e të cilit janë të përkushtuar ndaj shkencës dhe artit.
Megjithatë, eksperimentet e tyre shpesh paraqiten si absurde dhe të shkëputura nga nevojat reale të shoqërisë.
Disa studiues përpiqen të nxjerrin rreze dielli nga kastravecët, ndërsa të tjerë përdorin një makineri të përbërë nga tela, doreza dhe letra për të prodhuar tekste filozofike, poezi dhe materiale matematikore.
Makineria synon të krijojë përmbajtje pa pasur nevojë për talent apo studim të mirëfilltë.
Sipas profesores Douglas, kjo pjesë e romanit tingëllon veçanërisht aktuale në një kohë kur shoqëria diskuton ndikimin e inteligjencës artificiale.
Satira e Swiftit ngre pyetje mbi kufijtë e teknologjisë dhe rrezikun e zëvendësimit të mendimit krijues me procese mekanike.
Një botë ku pavdekësia shndërrohet në mallkim
Në një tjetër udhëtim, Guliveri mbërrin në mbretërinë e Luggnaggut, ku njihet me Struldbruggët, një grup njerëzish që nuk mund të vdesin.
Fillimisht, ai mahnitet nga ideja e jetës së përjetshme.
Megjithatë, shumë shpejt zbulon se pavdekësia nuk shoqërohet me rini të përhershme.
Struldbruggët vazhdojnë të plaken, të sëmuren dhe të përballen me dobësitë e trupit, por nuk mund të vdesin.
Përmes kësaj historie, Swift vë në dyshim dëshirën njerëzore për pavdekësi dhe idealizimin e jetës së pafundme.
Ky episod mbetet aktual edhe sot, në një kohë kur shkenca dhe teknologjia po kërkojnë mënyra për të zgjatur jetën njerëzore.
Aktivitete në Dublin dhe në qytete të tjera irlandeze
Në kuadër të përvjetorit, Trinity College Dublin do të organizojë të mërkurën një diskutim mbi rolin e artit në sfidimin e pushtetit.
Pjesëmarrësit do të shqyrtojnë kritikat e Swiftit ndaj mendjemadhësisë njerëzore, autoritetit politik dhe arrogancës shkencore.
Ndërkohë, në Katedralen e Shën Patrikut do të organizohen aktivitete muzikore dhe letrare.
Një kor fëmijësh do të interpretojë për herë të parë një vepër të kompozitorit Seán Doherty.
Programi përfshin gjithashtu koncerte me organo dhe lexime nga Udhëtimet e Guliverit, të interpretuara nga studiuesi i Swiftit, Brendan Twomey.
Në bibliotekën Robinson, në qarkun Armagh, një ekspozitë dhe një cikël ligjëratash do të vazhdojnë deri në dhjetor.
Kush ishte Jonathan Swift?
Jonathan Swift lindi në vitin 1667 dhe u bë një nga autorët më me ndikim të letërsisë angleze të shekullit XVIII.
Ai ndërthuri angazhimin si klerik i Kishës së Irlandës me krijimtarinë letrare dhe publicistike.
Swift u bë i njohur për satirën e tij të ashpër, të karakterizuar nga një stil serioz në dukje, por me ironi të fortë.
Një nga veprat më të famshme të tij është eseja A Modest Proposal (Një propozim modest).
Në këtë tekst, ai propozon në mënyrë satirike që fëmijët e familjeve të varfra irlandeze të shiten si ushqim për të pasurit.
Propozimi absurd synonte të ekspozonte mizorinë e politikave ekonomike dhe indiferencën ndaj varfërisë në Irlandë.
Edhe Udhëtimet e Guliverit u shkruan me të njëjtën qasje kritike, duke përdorur fantazinë për të zbuluar dobësitë e shoqërisë reale.
Frymëzimi për botën fantastike të Guliverit
Swift e shkroi romanin në Dublin dhe në një pronë në qarkun Meath.
Sipas një rrëfimi të transmetuar ndër vite, disa punëtorë ferme, të cilët dalloheshin për shtatin jashtëzakonisht të gjatë ose të shkurtër, mund ta kenë frymëzuar autorin për krijimin e botëve fantastike.
Në roman, Guliveri përfundon fillimisht në Liliput, një vend i banuar nga njerëz shumë të vegjël.
Megjithatë, problemet politike dhe konfliktet e tyre janë po aq të mëdha sa ato të botës reale.
Banorët e Liliputit janë të përfshirë në një luftë me një mbretëri rivale për shkak të një mosmarrëveshjeje absurde: nga cila anë duhet thyer një vezë e zier.
Kjo përplasje është një satirë ndaj konflikteve fetare dhe ndarjeve sektare të Evropës së kohës.
Gjatë aventurave të tij, Guliveri arrin të kapë flotën e mbretërisë rivale të Blefuscusë dhe më vonë shuan një zjarr në pallatin mbretëror të Liliputit duke urinuar mbi të.
Këto episode ndërthurin humorin absurd me kritikën politike.
Kur Guliveri bëhet i vogël në vendin e gjigantëve
Në udhëtimin e dytë, Guliveri përfundon në Brobdingnag, një vend ku banorët janë gjigantë.
Këtë herë, ai është ai që duket i vogël dhe i pafuqishëm.
Gjatë qëndrimit atje, Guliveri i rrëfen sundimtarit historinë, politikën dhe zakonet e vendit të tij.
Ai përpiqet ta paraqesë atdheun me krenari, por përshkrimet e tij zbulojnë pa dashje korrupsionin, luftërat dhe mizorinë e shoqërisë njerëzore.
Sundimtari i Brobdingnagut tronditet nga ato që dëgjon dhe arrin në përfundimin se njerëzimi është një nga krijesat më të dëmshme të natyrës.
Përmes këtij kontrasti, Swift i fton lexuesit ta shohin shoqërinë e tyre nga një perspektivë krejt tjetër.
Një bestseller i menjëhershëm, me autor anonim
Kur romani u botua në tetor të vitit 1726, emri i Jonathan Swiftit nuk u bë publik.
Botuesi Benjamin Motte nuk e dinte me siguri identitetin e autorit të dorëshkrimit që kishte marrë.
Megjithatë, suksesi i menjëhershëm i librit dhe stili i veçantë satirik bënë që shumë lexues të dyshonin se pas veprës qëndronte Swift.
Profesorja Aileen Douglas shpjegon se identiteti i autorit u bë relativisht i lehtë për t’u hamendësuar.
“Njerëzit, në njëfarë mënyre, e dinin se ishte ai”, tha ajo.
Një vepër që vazhdon të flasë edhe pas 300 vjetësh
Tre shekuj pas botimit, Udhëtimet e Guliverit vazhdojnë të lexohen jo vetëm si një histori fantastike udhëtimesh, por edhe si një kritikë e fuqishme ndaj shoqërisë.
Konfliktet politike të Liliputit, mendjemadhësia e njerëzimit në Brobdingnag, eksperimentet absurde të Laputës dhe dëshira për pavdekësi në Luggnagg mbeten tema që gjejnë jehonë edhe në botën bashkëkohore.
Ekspozitat dhe aktivitetet në Irlandë synojnë të tregojnë se satira e Jonathan Swiftit nuk i përket vetëm epokës në të cilën u shkrua.
Nga politika dhe pabarazia te teknologjia dhe inteligjenca artificiale, pyetjet që Swift ngriti në vitin 1726 vazhdojnë të jenë aktuale. Pikërisht kjo aftësi për të sfiduar mënyrën se si njerëzit e shohin veten dhe shoqërinë e tyre e ka bërë Udhëtimet e Guliverit një kryevepër që i ka rezistuar kohës.
Fluturime nga Baseli për në Prishtinë dhe anasjelltas me çmime shumë të volitshme. Reisebüro Prishtina ofron sherbime të sigurta,...
Të rejat Lexo më shumë
“Do ta përshkallëzojmë protestën”, listohen kërkesat para Qeverisë, kërkohet shkarkimi i Gërvallës dhe Sveçlës
Kosova U15 vazhdon me fitore në turneun FIFA World Cup
BE paralajmëron ngrohje globale 3°C, kërkon plane kombëtare për klimën