← Kthehu te Ballina

Peter Gabriel: “Ne jemi më arrogantët ndër të gjitha primatët” – legjenda e muzikës flet për inteligjencën artificiale, vetëdijen dhe të ardhmen e njerëzimit

ShpërndajeFacebookWhatsApp
Peter Gabriel: “Ne jemi më arrogantët ndër të gjitha primatët” – legjenda e muzikës flet për inteligjencën artificiale, vetëdijen dhe të ardhmen e njerëzimit

Në moshën 76-vjeçare, Peter Gabriel vazhdon të jetë po aq kureshtar për të ardhmen sa ishte në fillimet e karrierës së tij muzikore. Ish-vokalisti i grupit legjendar Genesis, një nga pionierët e përdorimit të teknologjisë në muzikë, po rikthehet me albumin e ri “o\i”. Por në një intervistë të gjatë për gazetën britanike The Guardian, biseda shkon shumë përtej muzikës: nga inteligjenca artificiale dhe komunikimi me kafshët, te vetëdija, biologjia, ndërfaqet tru-kompjuter dhe mundësia që njerëzit një ditë të shndërrohen në qenie të ndërthurura me teknologjinë.

Peter Gabriel nuk është artisti që mund ta mbash lehtësisht brenda kufijve të një interviste tradicionale për muzikën.

Vetëm dhjetë minuta pas fillimit të bisedës me gazetarin e The Guardian, ai kërkon një kompjuter portativ për të treguar një video të pazakontë: një performancë muzikore ku luan në tastierë së bashku me një bonobo të quajtur Kanzi.

Videoja është realizuar gjatë bashkëpunimit të tij me primatologen Sue Savage-Rumbaugh, e cila ka studiuar mënyrat se si bonobot mund të komunikojnë përmes simboleve dhe teknologjisë.

Në pamje, Gabriel luan akorde të zgjatura në sintetizator, ndërsa Kanzi prek tastet e pianos duke prodhuar tinguj që duket se ndërveprojnë me muzikën.

“Shikoni, i pëlqen ajo notë, që është intervali i nëntës, dhe më pas e gjen oktavën”, thotë Gabriel me entuziazëm.

“Ka një muzikalitet të vërtetë aty.”

Për Gabrielin, ky eksperiment është më shumë sesa një kuriozitet muzikor. Ai ngre pyetje mbi natyrën e inteligjencës, komunikimit dhe mënyrën se si njerëzit i perceptojnë aftësitë e specieve të tjera.

“Ne jemi primatët më arrogantë”

Gabriel kujton se gjatë eksperimenteve të Savage-Rumbaugh, bonobove u jepej mundësia të shikonin video dhe të zgjidhnin vetë çfarë dëshironin të shihnin.

Sipas tij, ndër filmat e preferuar të tyre ishin Planet of the Apes dhe Harry and the Hendersons, një komedi për një krijesë të ngjashme me Bigfoot që fillon të jetojë me një familje njerëzore.

Eksperienca e ka bërë Gabrielin të reflektojë mbi marrëdhënien ndërmjet njerëzve dhe botës shtazore.

“Ne jemi më arrogantët ndër të gjitha primatët. Ekziston kaq shumë inteligjencë që kemi zgjedhur ta shpërfillim. Në vend të kësaj, e kemi parë botën si diçka që ekziston vetëm për ta shfrytëzuar. Dhe tani po kuptojmë sa shtrenjtë na ka kushtuar kjo”, shprehet ai.

Kjo është një nga bindjet që përshkon mendimin e muzikantit: njerëzimi mund të ketë mbivlerësuar pozitën e vet në natyrë dhe njëkohësisht të ketë nënvlerësuar format e tjera të inteligjencës.

Një album i ri me 13 këngë dhe pothuajse 90 minuta muzikë

Shkaku fillestar i intervistës është albumi i ri o\i, një projekt ambicioz me 13 kompozime dhe kohëzgjatje prej afro një ore e gjysmë.

Albumi vjen pas i/o, të publikuar në vitin 2023, i cili shënoi rikthimin e Gabrielit me materiale të reja pas një pauze prej 21 vjetësh.

Ai shpjegon se gjatësia e këngëve është ndikuar nga interesi i tij shumëvjeçar për muzikën afrikane.

Ajo përvojë e kishte bërë të kuptonte se një këngë nuk duhet domosdoshmërisht t’u nënshtrohet kufizimeve tradicionale kohore.

“Një këngë mund të zgjasë aq sa ka nevojë të zgjasë”, thotë ai.

Gabriel shton, me humor, se mosha e ka bërë më pak të shqetësuar për pritshmëritë e industrisë muzikore.

Albumi përfshin kompozime që lëvizin nga ndikimet folklorike të A Hard Lesson deri te tingujt më melodikë të Till Your Mind Is Shining.

Ashtu si projekti i mëparshëm, edhe o\i paraqitet në dy versione të ndryshme tingullore: Dark-Side Mix, i realizuar nga producenti amerikan Tchad Blake, dhe Bright-Side Mix, i punuar nga Mike “Spike” Stent, i njohur për bashkëpunimet me U2, Madonna, Frank Ocean dhe Harry Styles.

Por për Gabrielin, teknologjia e prodhimit muzikor është vetëm një pikënisje për diskutime shumë më të gjera.

Nga tingulli te biologjia: A mund të komunikojmë me qelizat?

Kur pyetet për dy versionet e albumit, Gabriel e zhvendos shpejt bisedën te e ardhmja e sistemeve të tingullit dhe përvojave audio gjithëpërfshirëse.

Më pas kalon te puna e Michael Levin, profesor amerikan i bioinxhinierisë, i cili studion mënyrën se si qelizat organizohen dhe bashkëpunojnë gjatë zhvillimit të organizmave.

Gabriel është veçanërisht i interesuar për kërkimet mbi sinjalet bioelektrike dhe rolin e tyre në formimin e strukturave biologjike.

Ai përmend eksperimente ku ndërhyrjet në sinjalizimin bioelektrik kanë ndikuar në zhvillimin e indeve, përfshirë formimin e strukturave të ngjashme me sy në vende të pazakonta të organizmit.

Sipas Gabrielit, këto kërkime mund të sfidojnë mënyrën tradicionale se si e kuptojmë zhvillimin biologjik.

Ai është i interesuar edhe për mundësinë e shndërrimit të të dhënave shkencore në tinguj, një proces i njohur si sonifikim.

Ideja është që informacioni biologjik të përkthehet në struktura dëgjimore dhe të përdoret si material për eksperimente të reja muzikore.

Gabriel shpreson t’i eksplorojë këto mundësi edhe në versione të ardhshme të albumit.

Megjithatë, interpretimet e tij mbi rëndësinë filozofike të këtyre eksperimenteve mbeten pikëpamje personale dhe nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht përfundime të pranuara gjerësisht nga shkenca.

A mund të ketë inteligjencë edhe aty ku nuk e kemi kërkuar?

Një tjetër temë që e magjeps muzikantin lidhet me punën e inxhinierit të softuerit Blaise Agüera y Arcas.

Gabriel përmend eksperimentet e tij me gjuhën e programimit Brainfuck, të krijuar në vitet 1990 dhe të njohur për strukturën e saj jashtëzakonisht minimaliste.

Nga këto eksperimente, biseda kalon te ideja spekulative se disa struktura matematikore ose sisteme llogaritëse mund të shfaqin veti që të kujtojnë organizmat e gjallë.

Kjo e çon Gabrielin drejt një pyetjeje më të madhe: çfarë është në të vërtetë inteligjenca dhe si duhet ta përkufizojmë vetëdijen?

Ai përmend edhe mendimin e pionierit të internetit Vint Cerf, sipas të cilit përpjekjet për të komunikuar me specie të tjera inteligjente mund të na përgatisin për mundësinë e një kontakti të ardhshëm me jetë jashtëtokësore.

Për Gabrielin, eksperimentet me bonobot, kërkimet mbi inteligjencën artificiale dhe studimet e sistemeve biologjike janë pjesë e të njëjtit kërkim: për të kuptuar se sa forma të ndryshme mund të marrë inteligjenca.

Pse Peter Gabrielit i duhen dekada për të përfunduar këngët?

Interesat e shumta të Gabrielit mund të shpjegojnë edhe një nga karakteristikat më të pazakonta të karrierës së tij: kohën jashtëzakonisht të gjatë që i duhet për të përfunduar albumet.

Një nga këngët e projektit të ri, A Hard Lesson, kishte filluar të krijohej që në vitin 1989.

Në atë periudhë, Gabriel ishte një nga emrat më të mëdhenj të muzikës pop, pas suksesit të albumit So të vitit 1986, i cili shiti mbi pesë milionë kopje vetëm në Shtetet e Bashkuara.

Sot, në moshën 76-vjeçare, ai pranon se është e pazakontë të vazhdosh të punosh mbi këngë të nisura kur ishe në të tridhjetat.

“E njoh atë djalin që i shkroi, por natyrisht që merr vendime të ndryshme pasi ke jetuar pak më gjatë”, thotë ai.

Mikja e tij, artistja Laurie Anderson, dikur kishte sugjeruar se problemi i Gabrielit ishte se i pëlqente më shumë procesi i krijimit sesa përfundimi i një vepre.

Ai mendon se shpjegimi është paksa ndryshe: shpërqendrohet lehtë nga temat dhe njerëzit interesantë.

“Kur arrin njëfarë suksesi, takon njerëz nga më të ndryshmit dhe zhvillon biseda magjepsëse që të çojnë në drejtime të tjera. Pastaj mendon: jeta është për t’u jetuar”, shprehet ai.

Gabriel nuk e pëlqen idenë e një karriere të organizuar vetëm rreth ciklit album–turne–album.

Sipas tij, një ritëm i tillë nuk i lë artistit hapësirë për të jetuar, për të eksploruar dhe për të përjetuar gjëra që më pas mund të ndikojnë në krijimtari.

Ai beson se pikërisht këto devijime ushqejnë muzikën e tij.

Pionieri që e kuptoi teknologjinë përpara industrisë muzikore

Historia e karrierës së Gabrielit tregon se interesimi i tij për teknologjinë nuk është një zhvillim i kohëve të fundit.

Në kulmin e suksesit si vokalist i Genesis, ai kishte kuptuar se rock-u progresiv po bëhej gjithnjë e më pompoz dhe po largohej nga publiku.

Largimi i tij nga grupi ishte një vendim i vështirë, por i hapi rrugë zhvillimit të një karriere të suksesshme individuale.

Në fillim të viteve 1980, Gabriel ishte ndër artistët e parë britanikë që kuptuan potencialin e teknologjisë së sampling, e cila mundëson regjistrimin dhe ripërdorimin elektronik të tingujve.

Ai ishte ndër përdoruesit e parë të pajisjeve të tilla në Britani dhe më pas krijoi një kompani për importimin dhe shpërndarjen e teknologjisë.

Rreth dy dekada më vonë, Gabriel e kuptoi herët se shpërndarja e muzikës do të zhvendosej drejt internetit.

Ai bashkëthemeloi një platformë për transmetimin digjital të muzikës, në një periudhë kur industria tradicionale e regjistrimeve ishte ende e mbështetur kryesisht te shitjet fizike.

Platforma nuk arriti të bëhej standard i industrisë, ndërsa në të njëjtën periudhë u shfaq edhe Spotify, që më vonë u shndërrua në një nga shërbimet kryesore të transmetimit muzikor.

Kjo histori shpjegon pse pikëpamjet e Gabrielit për teknologjitë e ardhshme vazhdojnë të tërheqin vëmendje.

“Inteligjenca artificiale një ditë mund të bëjë gjithçka më mirë se ne”

Në një industri muzikore ku shumë artistë shprehin shqetësim për ndikimin e inteligjencës artificiale, Peter Gabriel mban një qëndrim dukshëm më optimist.

Ai ka sugjeruar se në të ardhmen sistemet e inteligjencës artificiale mund të bëhen më të afta se njerëzit në pothuajse çdo veprimtari.

Megjithatë, ai nuk i nënvlerëson rreziqet.

“Përdorimi i inteligjencës artificiale dhe robotëve në luftë është vërtet i frikshëm”, thotë Gabriel.

Sipas tij, njerëzimi mund të jetë duke krijuar një formë inteligjence shumë më të fuqishme sesa vetja.

“Po krijojmë diçka që mund të jetë shumë, shumë më inteligjente se ne. Dhe nëse shikojmë përreth, nuk kemi shumë shembuj ku një specie më inteligjente kujdeset për një specie më pak inteligjente, përveç rastit kur e mban si kafshë shtëpiake.”

Gabriel përmend shqetësimet e shkencëtarit Geoffrey Hinton, një prej figurave më të rëndësishme të zhvillimit të inteligjencës artificiale.

Ai beson se ritmi i zhvillimit të teknologjisë duhet të shoqërohet me marrëveshje ndërkombëtare dhe mekanizma të qartë kontrolli.

“Mendoj se duhet ta ngadalësojmë pak zhvillimin. Kemi nevojë për një marrëveshje ndërkombëtare, siç kemi pasur në sigurinë ajrore apo në marrëveshjet për kontrollin e armëve bërthamore”, shprehet Gabriel.

Sipas tij, çdo sistem i fuqishëm i inteligjencës artificiale duhet të përmbajë mekanizma sigurie që mundësojnë mbikëqyrjen, kontrollin dhe, kur është e nevojshme, ndalimin e tij.

Ai e përshkruan këtë si nevojën për të vendosur një lloj “farë mençurie” në çdo algoritëm përpara se të vihet në përdorim.

Inteligjenca artificiale si mjet për demokratizimin e artit

Megjithëse i vetëdijshëm për rreziqet, Gabriel është i bindur se inteligjenca artificiale mund të krijojë mundësi të jashtëzakonshme për artin.

Ai beson se teknologjia mund t’u mundësojë njerëzve të bëhen krijues edhe pa zotëruar fillimisht të gjitha aftësitë teknike që tradicionalisht kërkohen për një profesion artistik.

Sipas tij, një person mund ta konsiderojë veten muzikant, piktor apo regjisor dhe më pas të fillojë procesin e të mësuarit dhe krijimit.

Inteligjenca artificiale mund ta përshpejtojë këtë proces.

“Edhe nëse nuk i ke mësuar ende të gjitha aftësitë, mund ta përjetosh shumë shpejt kënaqësinë e krijimit të diçkaje që tingëllon bukur”, shpjegon ai.

Gabriel mendon se këto mjete mund t’i ndihmojnë njerëzit t’i tejkalojnë pengesat teknike që shpesh i largojnë nga krijimtaria.

Ai e përshkruan ndikimin e mundshëm të inteligjencës artificiale përmes një krahasimi me pikturën.

“Është sikur të kesh pikturuar gjithë jetën bardh e zi dhe dikush papritur të të japë një paletë të plotë ngjyrash, duke të pyetur: çfarë mund të bësh me këtë?”

Për të, teknologjia nuk është domosdoshmërisht zëvendësuese e krijimtarisë njerëzore, por mund të bëhet një mjet që zgjeron mundësitë e saj.

A do të shndërrohen njerëzit në kiborgë?

Një nga idetë më të guximshme të Gabrielit lidhet me të ardhmen e marrëdhënies ndërmjet trurit njerëzor dhe kompjuterëve.

Ai beson se, në një periudhë afatgjatë, njerëzit mund të ndërthurin aftësitë biologjike me sistemet e inteligjencës artificiale.

“Mendoj se do të bëhemi kiborgë”, thotë ai.

Gabriel i referohet zhvillimit të ndërfaqeve tru-kompjuter, teknologjive që synojnë të krijojnë komunikim të drejtpërdrejtë ndërmjet aktivitetit nervor dhe pajisjeve elektronike.

Sipas tij, këto sisteme mund të bëjnë të mundur që njerëzit të komunikojnë me kompjuterët përmes sinjaleve të trurit.

Ai mendon se teknologji të tilla mund të zgjerojnë kapacitetet njohëse të njeriut dhe të krijojnë forma të reja ndërveprimi me inteligjencën artificiale.

Megjithatë, Gabriel pranon se çdo teknologji mund të përdoret si për qëllime pozitive, ashtu edhe për qëllime negative.

Ai përmend një bisedë me teknologen amerikane Mary Lou Jepsen, e cila kishte ngritur shqetësime mbi pasojat që ndërfaqet tru-kompjuter mund të kenë për të drejtat e njeriut.

Veçanërisht shqetësuese është mundësia e përdorimit të teknologjive të tilla për kontroll, manipulim apo torturë.

Pavarësisht këtyre rreziqeve, Gabriel mbetet i magjepsur nga potenciali i tyre.

“The Brain Show”, një projekt për të eksploruar mendjen njerëzore

Një nga idetë që muzikanti dëshiron të zhvillojë është një projekt i quajtur përkohësisht The Brain Show.

Koncepti synon të eksplorojë mënyrën se si funksionon truri, si ndikon ai në perceptimin tonë dhe si mund të manipulohet aktiviteti i tij.

Gabriel imagjinon një përvojë që mund të ndërthurë muzikën, teknologjinë, informacionin shkencor dhe elemente vizuale.

Disa prej këngëve të albumit o\i mund të përdoren si pjesë e kolonës zanore.

Projekti mund të realizohet si një përvojë virtuale, një shfaqje skenike ose kombinim i të dyjave.

Megjithatë, Gabriel pranon se ideja është ende në fazat më të hershme.

“Jam në atë fazë kur ndien sikur ekziston një formë e paqartë brenda mjegullës dhe përpiqesh të imagjinosh se si ajo mund të shndërrohet në diçka konkrete”, shpjegon ai.

Për të, kjo pasiguri është pjesë thelbësore e procesit krijues.

Një film i bazuar në albumin legjendar të Genesis

Përveç projekteve muzikore dhe teknologjike, Gabriel po shqyrton edhe realizimin e një filmi të frymëzuar nga albumi konceptual i Genesis, The Lamb Lies Down on Broadway, i publikuar në vitin 1974.

Albumi konsiderohet një nga veprat më ambicioze të periudhës së tij me grupin, me një rrëfim surreal dhe skena të pazakonta.

Përshtatja në film përbën një sfidë të madhe për shkak të natyrës fantastike dhe simbolike të historisë.

Megjithatë, Gabriel thotë se po punon mbi skenarin së bashku me skenaristin argjentinas Nicolás Giacobone.

Ai është gjithashtu i interesuar për mundësinë e krijimit të shfaqjeve muzikore virtuale, të frymëzuara nga projekte si ABBA Voyage dhe koncertet teknologjikisht të avancuara të U2 në Sphere të Las Vegasit.

Gabriel i përshkruan shfaqjet e U2 si të mrekullueshme dhe frymëzuese.

A mund të komunikojnë bimët përmes teknologjisë?

Një tjetër temë që e tërheq muzikantin është mundësia e ndërveprimit ndërmjet bimëve dhe pajisjeve teknologjike.

Gabriel përmend një eksperiment ku një bimë ishte vendosur në një strukturë të lëvizshme me rrota, të kontrolluar nga një sistem kompjuterik.

Kur burimi i dritës ndryshonte vendndodhje, pajisja lëvizte drejt tij, duke krijuar përshtypjen e një reagimi të orientuar nga nevojat e bimës.

Kjo e ka shtyrë Gabrielin të imagjinojë se çfarë mund të ndodhte nëse eksperimente të ngjashme do të realizoheshin me pemë shumë më të mëdha.

“A mund ta bëjmë këtë me një lis? Diçka si Jurassic Park, por me bimë në vend të dinosaurëve”, thotë ai me humor.

Megjithatë, reagimi i një sistemi elektronik ndaj sinjaleve të një bime nuk përbën vetvetiu provë se bima zotëron vetëdije të ngjashme me atë njerëzore.

Për Gabrielin, rëndësi ka vetë mundësia e eksplorimit të pyetjeve të tilla.

“Të gjitha këto ide janë jashtëzakonisht argëtuese për t’u eksploruar”, shprehet ai.

Një artist që vazhdon ta shohë të ardhmen me kureshtje

Në fund të intervistës, Peter Gabriel shfaqet më shumë si një eksplorues i ideve sesa si një muzikant i interesuar vetëm për promovimin e albumit të ri.

Nga eksperimentet me kafshët dhe biologjia qelizore, te inteligjenca artificiale, teknologjitë e trurit dhe përvojat artistike virtuale, interesat e tij shtrihen në fusha që në pamje të parë mund të duken krejtësisht të palidhura.

Por për Gabrielin ekziston një lidhje e qartë: dëshira për të kuptuar më mirë botën dhe për të zbuluar mënyra të reja të krijimit e komunikimit.

Ai nuk e sheh muzikën si një aktivitet të ndarë nga shkenca, filozofia apo teknologjia.

Përkundrazi, beson se përvojat dhe njohuritë e marra nga këto fusha mund ta pasurojnë krijimtarinë.

Në një kohë kur shumë artistë i druhen ndikimit të inteligjencës artificiale, Gabriel zgjedh të eksplorojë potencialin e saj, pa i shpërfillur rreziqet.

Mesazhi që përshkon mendimin e tij është se njerëzimi duhet ta trajtojë inteligjencën, pavarësisht nëse ajo shfaqet te kafshët, sistemet biologjike apo makineritë, me më pak arrogancë dhe më shumë kureshtje.

Albumi i ri o\i është paralajmëruar të publikohet më 27 nëntor përmes kompanisë diskografike Real World, duke shënuar një tjetër kapitull në karrierën e gjatë të një artisti që, edhe pas më shumë se pesë dekadash në muzikë, vazhdon të kërkojë përgjigje për pyetje që shkojnë shumë përtej saj. /GazetaExpress/

Burimi: www.gazetaexpress.com

Artikull i përzgjedhur dhe përpunuar automatikisht nga Zani Digjital.

Lajme të ngjashme