← Kthehu te Ballina
Lajme 01/11/2026 12:03

Helen Garner rrëfen jetën pas tri martesave dhe kritikave të ashpra: “Kur të urrejnë, mëson të jesh më e fortë”

Helen Garner rrëfen jetën pas tri martesave dhe kritikave të ashpra: “Kur të urrejnë, mëson të jesh më e fortë”

Shkrimtarja australiane Helen Garner, një nga zërat më të veçantë dhe më polemikë të letërsisë bashkëkohore, ka folur hapur për martesat e dështuara, marrëdhëniet familjare, përballjen me kritikat dhe rrugëtimin e saj gati 50-vjeçar në botën e librave. Në moshën 83-vjeçare, ajo po përjeton një periudhë të re suksesi ndërkombëtar, duke dëshmuar se njohja dhe vlerësimi letrar mund të vijnë edhe pas shumë dekadash krijimtarie.

Helen Garner nuk ka qenë kurrë një shkrimtare që u është shmangur temave të vështira. Përkundrazi, gatishmëria për t’i trajtuar marrëdhëniet njerëzore me sinqeritet, edhe kur kjo shkakton polemika, është bërë një nga karakteristikat kryesore të veprës së saj.

Në një intervistë të realizuar nga shtëpia e saj në Melburn, autorja reflekton mbi jetën personale, karrierën dhe suksesin që po e shoqëron në vitet e fundit.

Pas dekadash gjatë të cilave veprat e saj u pritën me reagime të ndryshme, Garner tashmë konsiderohet një nga emrat më të rëndësishëm të letërsisë australiane, ndërsa librat e saj po fitojnë gjithnjë e më shumë lexues edhe jashtë vendit.

Një libër për futbollin, por nga këndvështrimi i një gjysheje

Një nga projektet më të fundit të Garner është libri “The Season” – libër nga Helen Garner”, i frymëzuar nga nipi i saj adoleshent, Ambrose.

Ai luante futboll australian për ekipin Flemington Colts, ndërsa shkrimtarja filloi t’i ndiqte rregullisht ndeshjet.

Fillimisht, Garner mendoi se do t’i duhej të studionte rregullat dhe historinë e këtij sporti, por shpejt e kuptoi se një qasje e tillë nuk e tërhiqte.

Në vend të një analize sportive apo sociologjike, vendosi të shkruante për përvojën e një gjysheje që e ndjek nipin gjatë një sezoni futbollistik.

“Doja të shkruaja një libër nga këndvështrimi i një gjysheje. Më duket se askush nuk shkruan për gjyshet ashtu siç janë në të vërtetë”, shpjegon ajo.

Gjatë promovimit të librit, Garner u befasua kur pa se rreshtat e parë të sallave mbusheshin me gra të moshuara që kishin ardhur për ta dëgjuar.

Për autoren, kjo ishte dëshmi se edhe përvojat më të zakonshme të jetës mund të shndërrohen në letërsi me vlerë.

Njohja ndërkombëtare pas gati pesë dekadash

Karriera e Helen Garner nisi në vitin 1977 me romanin “Monkey Grip”, një vepër që trajtonte jetën boheme, marrëdhëniet e ndërlikuara dhe varësinë nga droga.

Megjithëse romani pati ndikim të madh në Australi, për shumë vite krijimtaria e saj nuk mori të njëjtin vlerësim ndërkombëtar.

Në vitin 1987, një kritikë në revistën Times Literary Supplement e përshkroi letërsinë e saj me një krahasim përçmues, si romanca sentimentale për njerëzit bohemë.

Sot, megjithatë, reputacioni i Garner ka ndryshuar ndjeshëm.

Ajo përmendet si një nga autoret me potencial për t’u vlerësuar me Çmimin Nobel për Letërsi, ndërsa aktivitetet e saj letrare në Nju-Jork mbledhin qindra pjesëmarrës.

Pothuajse i gjithë katalogu i saj është ribotuar në Shtetet e Bashkuara.

Interesimi për veprën e saj është shtuar edhe falë paraqitjeve në kulturën popullore.

Një nga librat e Garner, “This House of Grief”, u shfaq në duart e personazhit Carrie Bradshaw në serialin “And Just Like That…”, ndërsa këngëtarja Dua Lipa e intervistoi autoren në podcastin e saj.

Pavarësisht gjithë kësaj vëmendjeje, Garner ruan një qëndrim modest dhe shpesh ironik ndaj famës.

Ajo e përshkruan veten si një shkrimtare veterane që nuk ka qenë veçanërisht e interesuar për çmimet letrare.

Fëmijëria e vështirë dhe largimi nga familja

Helen Garner u rrit në Geelong, pranë Melburnit, si më e madhja e gjashtë fëmijëve.

Babai i saj ishte tregtar leshi, ndërsa nëna kujdesej për familjen.

Shkrimtarja e kujton të atin si një njeri autoritar, me të cilin shpesh kishte përplasje.

Sipas saj, në shtëpi nuk kishte libra dhe atmosfera familjare ishte e kufizuar nga rregulla të forta.

Pas përfundimit të shkollës për vajza, Garner fitoi të drejtën për të studiuar në Universitetin e Melburnit.

Ajo e përshkruan këtë periudhë si një kohë eksperimentimi, rebelimi dhe marrëdhëniesh të ndërlikuara.

“Ishte një periudhë e çuditshme. Kur largohesh emocionalisht nga prindërit, fillon të ecësh nëpër jetë duke marrë disa gjëra dhe duke hedhur poshtë të tjera. Kur e shikoj pas, shoh shumë dëme. Kemi kaluar nëpër jetët e njëri-tjetrit pa shumë kujdes”, rrëfen ajo.

Martesa e parë dhe fillimet e vështira si shkrimtare

Garner u martua për herë të parë me Bill Garner, të cilin e kishte njohur gjatë studimeve.

Çifti pati një vajzë, Alice, por martesa përfundoi kur fëmija ishte vetëm dy vjeç.

Pas ndarjes, Helen filloi të jetonte në shtëpi të përbashkëta me njerëz të komunitetit bohem dhe hipi në Melburn.

Ajo kujton se jeta gjatë kësaj periudhe ishte e paqëndrueshme dhe shpesh kaotike.

Në të njëjtën kohë, punonte si mësuese, por u pushua nga puna në një shkollë të shtetit të Viktorias pasi mbajti një orë të paplanifikuar dhe të drejtpërdrejtë edukimi seksual.

Më pas u përfshi në një marrëdhënie me një burrë që kishte varësi nga heroina.

Përvojat personale dhe shënimet në ditar u bënë baza e romanit të saj të parë, “Monkey Grip”.

“Nuk po përpiqesha të shkruaja diçka madhështore. Thjesht po regjistroja në një fletore atë që mendoja për ngjarjet e jetës sime”, kujton autorja.

Romani shkaktoi reagime të shumta në Australi, por u shndërrua edhe në një sukses letrar që vazhdon të lexohet gati 50 vjet pas botimit.

Tri martesa dhe mësimet e vështira për marrëdhëniet

Pas divorcit të parë, Garner u martua me gazetarin Jean-Jacques Portail, të cilin e kishte njohur në Paris.

Ata u kthyen së bashku në Melburn, por martesa përfundoi në vitin 1985.

Disa vite më vonë, shkrimtarja u zhvendos në Sidnei për të qenë më pranë autorit Murray Bail, i cili u bë bashkëshorti i saj i tretë.

Kjo marrëdhënie, sipas rrëfimit të Garner, rezultoi veçanërisht e vështirë.

Në vëllimin e tretë të ditarëve të saj, “How to End a Story”, ajo përshkruan konfliktet, tensionet dhe përkeqësimin gradual të martesës.

Garner pretendon se Bail e nënvlerësonte krijimtarinë e saj dhe i impononte pikëpamjet e tij për letërsinë.

Ajo rrëfen edhe episode të zemërimit të madh, gjatë të cilave kishte hedhur objekte në kuzhinë.

“Mendoja se martesa ime ishte më e keqja në botë dhe se unë isha njeriu më i dobët që pranoja të vazhdoja të jetoja në atë mënyrë”, shprehet ajo.

Pas publikimit të ditarëve, shumë lexues e kontaktuan për t’i treguar se kishin përjetuar marrëdhënie të ngjashme.

“Kjo më tronditi. Disa prej tyre po flisnin për martesa në të cilat vazhdonin ende të jetonin”, rrëfen Garner.

Sipas saj, martesa është një nga sfidat më të vështira të jetës.

“Mendoj se martesa është gjëja më e vështirë që njerëzit bëjnë ndonjëherë. Madje më e vështirë sesa rritja e fëmijëve”, thotë ajo.

Polemikat për feminizmin që ia ndryshuan karrierën

Një nga momentet më të diskutueshme në karrierën e Garner erdhi në vitin 1995, me publikimin e librit “The First Stone”.

Vepra trajtonte rastin e dy studenteve të Universitetit të Melburnit, të cilat kishin akuzuar drejtuesin e kolegjit të tyre për prekje të papërshtatshme me karakter seksual.

Garner e shqyrtoi rastin nga një këndvështrim që shumë kritikë e interpretuan si minimizim të përvojës së studenteve dhe si kundërshtim ndaj një forme të aktivizmit feminist.

Libri shkaktoi një debat të madh publik në Australi.

Autorja u përball me kritika të ashpra dhe u etiketua nga disa kundërshtarë si një feministe e keqe apo tradhtare e kauzës.

Ajo pranon se reagimet e prekën emocionalisht.

“Më sulmuan shumë ashpër. Ishte e pabesueshme sa armiqësi përjetova”, kujton Garner.

Megjithatë, ajo nuk pendohet që e shkroi librin.

“Kur e kalova atë periudhë, mendova: E mbijetova edhe këtë. Tani jam e lirë të shkruaj atë që dua, pa u shqetësuar nëse do të konsiderohet e pastër apo e pranueshme”, shprehet ajo.

“Të të urrejnë mund të jetë një përvojë çliruese”

Duke reflektuar mbi polemikat, Garner thotë se kritikat e ashpra i dhanë një lloj lirie krijuese.

“Të të urrejnë mund të jetë një përvojë që të forcon. Nuk është domosdoshmërisht shkatërruese”, deklaron ajo.

Megjithatë, shkrimtarja pranon se, në epokën e internetit dhe rrjeteve sociale, reagimet mund të kishin qenë shumë më të rënda.

“Nëse do ta kisha botuar atë libër sot, ndoshta gjithçka do të kishte qenë ndryshe. Atëherë nuk ekzistonte interneti siç ekziston tani”, thotë ajo.

Pas publikimit, Garner mori rreth 800 letra nga lexuesit.

Ajo thotë se iu përgjigj secilës prej tyre, përfshirë edhe atyre që përmbanin fyerje.

Nga ana tjetër, disa lexues i shkruan letra të gjata dhe të menduara, duke ndarë përvojat e tyre personale.

Kjo e bindi autoren se libri kishte hapur hapësirë për diskutim mbi një çështje të ndërlikuar.

Nga romanet te historitë e krimeve të vërteta

Pas suksesit të hershëm në letërsi artistike, Garner filloi të përqendrohej gjithnjë e më shumë te librat dokumentarë.

Ajo zhvilloi një stil të veçantë të rrëfimit të krimeve të vërteta, duke ndërthurur gazetarinë, analizën psikologjike dhe reflektimin personal.

Një nga veprat e saj më të njohura është “This House of Grief”, që trajton gjykimin dhe dënimin e Robert Farquharsonit për vrasjen e tre fëmijëve të tij.

Përfundimi i librit kërkoi tetë vjet punë, pjesërisht për shkak të proceseve të vazhdueshme gjyqësore dhe ankesave ligjore.

Një tjetër vepër e rëndësishme është “Joe Cinque’s Consolation”, e botuar në vitin 2004, e cila trajton vrasjen e një inxhinieri të ri australian nga partnerja e tij.

Garner pranon se gjatë shkrimit të këtij libri pati një krizë të madhe vetëbesimi.

Madje, ajo i shkroi nënës së viktimës për t’i thënë se nuk mund ta përfundonte veprën.

Por reagimi i saj ishte i vendosur.

“Ajo më telefonoi dhe më tha: Si mund të thuash se nuk mundesh? Ne ta besuam historinë tonë. Ti the se do ta shkruaje dhe duhet ta bësh”, kujton Garner.

Sipas autores, ndonjëherë një shtysë e fortë nga njerëzit e tjerë është më e dobishme sesa ngushëllimi i vazhdueshëm.

Dyshimi në vetvete, pjesë e pandashme e krijimtarisë

Megjithëse sot konsiderohet një nga shkrimtaret më të rëndësishme australiane, Garner pranon se vazhdimisht është përballur me pasiguri për cilësinë e punës së saj.

Ditarët e saj përmbajnë rrëfime të sinqerta për ndjenjat e pamjaftueshmërisë, frikës dhe humbjes së vetëbesimit.

Në një shënim të vitit 1997, ajo shkruante se ndihej e parëndësishme, e zbrazët dhe pa talent.

Kjo gjendje shpesh shfaqej pikërisht kur nuk arrinte të shkruante.

Garner thotë se edhe gjatë realizimit të “The Season” pati momente kur besonte se projekti ishte një ide e gabuar.

Megjithatë, ajo ka mësuar se dyshimi dhe këmbëngulja shpesh ecin së bashku në procesin krijues.

Për autoren, rëndësi ka të vazhdosh punën edhe kur nuk je i bindur për rezultatin.

Vajza dhe nipërit, gëzimi më i madh i jetës

Pavarësisht suksesit letrar, Garner e konsideron lindjen e vajzës së saj Alice si ngjarjen më të rëndësishme dhe më të lumtur të jetës.

Ajo u bë nënë në moshën 26-vjeçare, pa e pasur planifikuar në mënyrë të veçantë.

Sot, jeton pranë vajzës, bashkëshortit të saj dhe tre fëmijëve të tyre.

Sipas Garner, vitet e kaluara pranë familjes kanë qenë ndër periudhat më të lumtura.

Ajo shprehet se marrëdhënia me nipërit e mbesat i ka dhënë një dimension të ri jetës dhe krijimtarisë.

Pikërisht kjo lidhje familjare u bë frymëzim për librin e saj të fundit.

Një mesazh për jetën dhe krijimtarinë

Në zyrën e saj në Melburn, Helen Garner mban të vendosur në mur një poezi të autores kanadeze Anne Carson.

Ajo thotë se i rikthehet shpesh kësaj poezie në momentet kur ndien pasiguri apo lodhje.

Vargu i fundit përshkruan nevojën për të vazhduar përpara, edhe kur rrethanat janë të vështira dhe rruga duket e pasigurt.

Për Garner, ky është një përmbledhje e mënyrës se si e ka jetuar jetën dhe e ka ndërtuar karrierën.

Pas tri martesave, debateve publike, krizave të vetëbesimit dhe gati pesë dekadave krijimtari, ajo vazhdon të shkruajë me të njëjtën kureshtje për jetën njerëzore.

Në moshën 83-vjeçare, Helen Garner është bërë simbol i një suksesi letrar që nuk është ndërtuar mbi përshtatjen me pritshmëritë e të tjerëve, por mbi guximin për të shkruar sinqerisht. Mesazhi i saj mbetet i thjeshtë: edhe kur përballesh me kritika, dështime dhe pasiguri, duhet të vazhdosh përpara.

Reklamë