Gjumi i gjatë gjatë fundjavës nuk e kompenson mungesën e gjumit, paralajmërojnë ekspertët
Shumë njerëz besojnë se mund t’i kompensojnë netët me pak gjumë duke fjetur më gjatë gjatë fundjavës. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se kjo nuk mjafton për të rikuperuar plotësisht pasojat e mungesës së vazhdueshme të gjumit. Sipas tyre, gjumi i pamjaftueshëm mund të ndikojë në kujtesë, përqendrim, humor dhe shëndetin afatgjatë, ndërsa rikuperimi kërkon një rutinë të qëndrueshme.
Gjumi është një nga proceset më të rëndësishme biologjike për organizmin, por shumë njerëz vazhdojnë ta trajtojnë si një nevojë që mund të shtyhet ose të kompensohet më vonë.
Puna, angazhimet familjare, përdorimi i telefonit para gjumit dhe stresi bëjnë që shumë persona të mos flenë mjaftueshëm gjatë javës.
Për këtë arsye, fundjava shpesh shihet si një mundësi për të rikuperuar orët e humbura.
Megjithatë, specialistët e gjumit paralajmërojnë se një mëngjes i gjatë në shtrat nuk mund t’i zhbëjë plotësisht pasojat e disa netëve me gjumë të pamjaftueshëm.
Sipas të dhënave të kompanisë Comfybedss, termi anglez “sleep debt”, që nënkupton borxhin e gjumit, kërkohet mesatarisht rreth 1.900 herë në muaj në internet, duke treguar interesimin në rritje për këtë fenomen.
Çfarë është borxhi i gjumit?
Borxhi i gjumit është diferenca mes sasisë së gjumit që i nevojitet organizmit për të funksionuar normalisht dhe orëve që një person fle realisht.
Kjo diferencë mund të grumbullohet gjatë ditëve dhe javëve.
Dr. Lee shpjegon se nevojat për gjumë ndryshojnë nga një individ te tjetri, por shumica e të rriturve të shëndetshëm kanë nevojë për shtatë deri në nëntë orë gjumë çdo natë.
“Borxhi i gjumit është një mënyrë tjetër për të përshkruar mungesën e gjumit. Ai i referohet diferencës mes sasisë që ju nevojitet për të funksionuar dhe asaj që merrni realisht, e grumbulluar me kalimin e kohës”, shpjegon mjeku.
Për shembull, nëse një person ka nevojë për nëntë orë gjumë, por fle vetëm gjashtë, ai mund të krijojë një mungesë prej tri orësh çdo natë.
Në këtë rast, gjatë një jave diferenca mund të arrijë në 21 orë.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se borxhi i gjumit nuk është një llogari e thjeshtë matematikore, ku çdo orë e humbur mund të rikuperohet automatikisht duke fjetur më gjatë më vonë.
Si ndikon mungesa e gjumit në tru?
Një nga pasojat kryesore të mungesës së vazhdueshme të gjumit është dobësimi i funksioneve njohëse.
Kjo mund të shfaqet përmes vështirësive në përqendrim, kujtesës më të dobët dhe reagimeve më të ngadalta.
Dr. Lee e krahason borxhin e gjumit me borxhin financiar, pasi të dy mund ta bëjnë jetën e përditshme më të vështirë.
“Pasojat kryesore të borxhit të gjumit janë dobësimi i aftësive njohëse dhe përkeqësimi i humorit”, shpjegon ai.
Sipas mjekut, personat që nuk flenë mjaftueshëm mund të përjetojnë atë që shpesh quhet “mjegull mendore”, një gjendje ku mendimi bëhet më i ngadalshëm dhe përqendrimi më i vështirë.
Mungesa e gjumit mund të ndikojë gjithashtu në aftësinë për të marrë vendime, për të zgjidhur probleme dhe për të mbajtur mend informacione.
Kur këtyre vështirësive u shtohen nervozizmi dhe humori negativ, edhe aktivitetet e zakonshme mund të bëhen më sfiduese.
Pasojat mund të ndikojnë jo vetëm te personi që fle pak, por edhe në marrëdhëniet e tij me familjen, miqtë dhe kolegët.
Mungesa kronike e gjumit mund të ndikojë edhe në shëndetin fizik
Problemet nuk kufizohen vetëm te lodhja dhe përqendrimi.
Nëse gjumi i pamjaftueshëm vazhdon për një periudhë të gjatë, ai mund të ndikojë edhe në funksionimin e organizmit.
Studimet kanë lidhur gjumin e dobët ose të pamjaftueshëm me një rrezik më të lartë të disa problemeve shëndetësore, përfshirë obezitetin, diabetin dhe çrregullimet metabolike.
Gjumi luan rol të rëndësishëm edhe në funksionimin normal të sistemit imunitar.
Sipas Dr. Lee, zakonet e dobëta të gjumit mund të kenë pasoja që shfaqen gradualisht dhe nuk vërehen menjëherë.
Megjithatë, këto lidhje nuk nënkuptojnë se mungesa e gjumit është shkaku i vetëm i këtyre sëmundjeve, pasi në zhvillimin e tyre ndikojnë edhe faktorë të tjerë.
A mund të kompensohet borxhi i gjumit?
Lajmi pozitiv është se organizmi mund të rikuperohet pjesërisht nga mungesa e gjumit.
Megjithatë, sipas ekspertëve, mënyra më e mirë nuk është të flini shumë gjatë një nate të vetme.
“Borxhi i gjumit mund të kompensohet pjesërisht nëse veproni siç duhet, por nuk është aq e thjeshtë sa të flini deri vonë gjatë fundjavës”, shpjegon Dr. Lee.
Ai thekson se mungesa e gjumit ndikon në kujtesë, funksionimin e sistemit imunitar dhe shëndetin metabolik.
Për këtë arsye, rikuperimi gradual dhe i qëndrueshëm është zakonisht më i dobishëm sesa përpjekja për t’i kompensuar të gjitha orët e humbura menjëherë.
Pse gjumi 12-orësh të shtunën mund të mos jetë zgjidhja?
Shumë persona që flenë pak gjatë javës përpiqen të qëndrojnë në shtrat deri në mesditë të shtunën ose të dielën.
Megjithëse gjumi shtesë mund të ndihmojë në uljen e lodhjes, ndryshimet e mëdha në orarin e fjetjes dhe zgjimit mund të çrregullojnë ritmin biologjik.
Ky ritëm, i njohur si ritmi cirkadian, ndihmon organizmin të përcaktojë kohën kur duhet të jetë zgjuar dhe kur duhet të përgatitet për gjumë.
Sipas Dr. Lee, gjumi për 12 orë rresht gjatë fundjavës mund ta zhvendosë orën biologjike, duke e bërë më të vështirë zgjimin të hënën në mëngjes.
Për këtë arsye, eksperti rekomandon që gjumi të zgjatet gradualisht gjatë disa netëve.
Shtoni 30 deri në 60 minuta gjumë çdo natë
Një nga mënyrat më praktike për t’u rikuperuar nga mungesa e gjumit është shtimi i 30 deri në 60 minutave të gjumit çdo natë, për disa ditë me radhë.
Kjo qasje i jep organizmit mundësinë të rikuperohet pa ndryshuar në mënyrë drastike rutinën e përditshme.
“Qasja më e mirë është të shtoni 30 deri në 60 minuta gjumë gjatë disa netëve, në vend që të flini 12 orë rresht të shtunën”, këshillon Dr. Lee.
Sipas tij, një tjetër element i rëndësishëm është ruajtja e një orari të qëndrueshëm të zgjimit.
Edhe pas një nate me gjumë të dobët, përpjekja për t’u zgjuar afërsisht në të njëjtën kohë mund të ndihmojë në stabilizimin e ritmit cirkadian.
Kjo nuk do të thotë se duhet të injorohet lodhja e theksuar apo të shmanget gjumi shtesë kur është i nevojshëm, por se rregullsia është e rëndësishme për një rikuperim të qëndrueshëm.
Gabimi që bëjnë njerëzit me mungesë kronike të gjumit
Sipas ekspertëve, problemi kryesor lind kur një person fle vazhdimisht më pak sesa ka nevojë dhe përpiqet ta kompensojë këtë vetëm herë pas here.
Nëse mungesa e gjumit është bërë pjesë e rutinës së përditshme, fjetja më gjatë gjatë një fundjave nuk është zgjidhje e mjaftueshme.
“Nëse vazhdimisht flini më pak sesa duhet, nuk mund ta kompensoni thjesht diferencën përmes gjumit shtesë të rastësishëm”, paralajmëron Dr. Lee.
Në vend të kësaj, ai rekomandon identifikimin e shkaqeve që pengojnë gjumin e rregullt.
Këto mund të përfshijnë përdorimin e telefonit dhe pajisjeve elektronike para gjumit, stresin, një dyshek të papërshtatshëm ose oraret e çrregullta.
Zgjidhja afatgjatë qëndron te ndryshimi i zakoneve që e shkaktojnë problemin.
Si të krijoni një rutinë më të shëndetshme gjumi?
Ekspertët theksojnë se përmirësimi i cilësisë së gjumit nuk kërkon domosdoshmërisht ndryshime të mëdha.
Vendosja e një orari të përafërt për fjetjen dhe zgjimin mund ta ndihmojë organizmin të krijojë një ritëm më të qëndrueshëm.
Kufizimi i përdorimit të telefonit para gjumit, krijimi i një ambienti të qetë dhe të rehatshëm dhe menaxhimi i stresit mund të kontribuojnë gjithashtu në përmirësimin e pushimit gjatë natës.
Për personat që kanë grumbulluar mungesë gjumi, shtimi gradual i kohës së fjetjes mund të jetë një hap i dobishëm.
Megjithatë, nëse problemet vazhdojnë për një periudhë të gjatë, veçanërisht kur shoqërohen me përgjumje të theksuar gjatë ditës, gërhitje të forta ose ndërprerje të frymëmarrjes gjatë natës, është e rëndësishme të kërkohet vlerësim mjekësor.
Gjumi i rregullt është më i rëndësishëm sesa rikuperimi gjatë fundjavës
Mesazhi kryesor i ekspertëve është se gjumi nuk duhet të trajtohet si një detyrim që mund të shtyhet vazhdimisht.
Edhe pse gjumi shtesë gjatë fundjavës mund të lehtësojë lodhjen dhe të sjellë njëfarë rikuperimi, ai nuk i eliminon domosdoshmërisht të gjitha pasojat e mungesës së vazhdueshme të gjumit.
Organizmi ka nevojë për pushim të mjaftueshëm dhe të rregullt për të mbështetur funksionimin e trurit, metabolizmin dhe sistemin imunitar.
Sipas Dr. Lee, mënyra më e mirë për ta reduktuar borxhin e gjumit është të shtoni gradualisht kohën e pushimit, të ruani orare të qëndrueshme dhe të identifikoni zakonet që ju pengojnë të flini mjaftueshëm. Një gjumë i gjatë të shtunën mund t’ju bëjë të ndiheni më mirë përkohësisht, por shëndeti afatgjatë kërkon gjumë cilësor gjatë gjithë javës.
Të rejat Lexo më shumë
Shtatë të vrarë dhe disa të plagosur, dëshmitë tronditëse nga sulmi me armë në një kishë në Jordani: Disa mbanin në krahë të vdekurit
Humbja e vetëm 5% të peshës pas moshës 50-vjeçare mund të përmirësojë ndjeshëm shëndetin e zemrës
“Qeveria nuk rrëzohet me dhunë”, Rama: Për 4 muaj kam dëgjuar sharje, asnjë kërkesë konkrete