A ekziston rimishërimi? Shkencëtarët zbulojnë një lidhje të pazakontë në rrëfimet për jetët e mëparshme
A është e mundur që njerëzit të ruajnë kujtime nga një jetë e mëparshme? Një studim i ri i Universitetit të Virxhinias ka identifikuar një model të pazakontë në rrëfimet e personave që pretendojnë se kujtojnë jetë të tjera. Sipas studiuesve, rrethanat e vdekjes së personit me të cilin lidhen këto kujtime duket se kanë lidhje me intervalin kohor deri në lindjen e fëmijës që i rrëfen ato. Megjithatë, shkencëtarët theksojnë se rezultatet nuk provojnë ekzistencën e rimishërimit.
Ideja se njeriu mund të ketë jetuar më parë në një trup tjetër ka qenë pjesë e besimeve fetare dhe traditave kulturore për mijëra vjet.
Por ndërsa rimishërimi vazhdon të jetë një temë e debatueshme, disa studiues po përpiqen të analizojnë në mënyrë shkencore rrëfimet e njerëzve që pretendojnë se kanë kujtime nga jetë të mëparshme.
Një ekip i Universitetit të Virxhinias, në Shtetet e Bashkuara, ka shqyrtuar 1.678 raste të tilla, duke identifikuar një lidhje statistikore që, sipas autorëve, nuk shpjegohet lehtësisht nga faktorët socialë dhe psikologjikë të analizuar.
Rezultatet sugjerojnë se rastet e lidhura me vdekje të dhunshme ose të papritura shoqërohen me intervale më të shkurtra mes vdekjes së personit të identifikuar dhe lindjes së fëmijës që pretendon se e kujton jetën e tij.
Megjithatë, studiuesit paralajmërojnë se këto janë lidhje të vëzhguara në rrëfime dhe dokumentacione, jo dëshmi se vetëdija mund të kalojë nga një trup në tjetrin.
Studimi analizoi 1.678 rrëfime për jetë të mëparshme
Studiuesit u përqendruan në një bazë të dhënash që përmbante raste të dokumentuara të kujtimeve të pretenduara nga jetë të mëparshme.
Në këto raste, kryesisht fëmijë kishin treguar ngjarje, emra, vende ose përvoja që familjarët dhe studiuesit i kishin lidhur me jetën e një personi të vdekur.
Autorja kryesore e studimit, Dr. Saeedeh Sadeghi, shpjegoi se qëllimi ishte të testohej një lidhje e identifikuar më parë mes vdekjeve të dhunshme dhe intervaleve më të shkurtra deri te lindja e fëmijëve që raportojnë kujtime të tilla.
“Një raportim i mëparshëm kishte sugjeruar një lidhje mes vdekjes së dhunshme dhe një intervali më të shkurtër mes vdekjes dhe lindjes”, deklaroi ajo.
“Ne donim ta testonim këtë marrëdhënie në mënyrë më sistematike dhe të shihnim nëse mund të shpjegohej përmes ndikimeve kulturore apo psikologjike.”
Për këtë qëllim, ekipi analizoi rastet ku rrëfimet e fëmijëve ishin lidhur me individë të caktuar që kishin vdekur më parë.
Studiuesit shqyrtuan rrethanat e vdekjes, moshën e personit të ndjerë dhe shkallën në të cilën vdekja kishte qenë e papritur.
Vdekjet e papritura lidhen me intervale më të shkurtra
Një nga gjetjet më interesante të studimit ishte lidhja mes natyrës së vdekjes dhe intervalit kohor deri te lindja e fëmijës që pretendonte se kishte kujtime nga jeta e personit të vdekur.
Studiuesit i ndanë vdekjet në dy kategori kryesore: natyrore dhe jonatyrore.
Në kategorinë e parë përfshiheshin vdekjet nga sëmundjet ose pleqëria, ndërsa në të dytën aksidentet, dhuna dhe vetëvrasjet.
Rezultatet treguan se, sa më e papritur të ishte vdekja, aq më i shkurtër prirej të ishte intervali deri te lindja e fëmijës.
Në rastet me shkallën më të ulët të papriturshmërisë, intervali mesatar ishte rreth 21 muaj.
Ndërkohë, në rastet e vdekjeve më të papritura, ai zbriste në rreth 12 muaj.
Kjo përfaqëson një interval afërsisht 43 për qind më të shkurtër.
Sipas studiuesve, kjo lidhje ishte e dukshme në një numër të konsiderueshëm rastesh.
Megjithatë, bëhet fjalë për një krahasim statistikor mes të dhënave të raportuara, jo për matjen e një procesi të vërtetuar të rimishërimit.
Rezultatet i befasuan edhe studiuesit
Një nga aspektet që tërhoqi vëmendjen e ekipit ishte fakti se lidhja vazhdonte të shfaqej edhe pasi u morën parasysh disa faktorë socialë dhe psikologjikë.
Studiuesit shqyrtuan, ndër të tjera, besimet fetare të familjeve dhe mundësinë që një vdekje e fundit në rrethin familjar të kishte ndikuar në rrëfimet e fëmijëve.
Sipas tyre, modeli statistikor mbeti i pranishëm edhe pas këtyre analizave.
“Për habinë tonë, lidhja vazhdoi të ekzistonte edhe kur e testuam në një numër shumë më të madh rastesh, ndërsa faktorët socialë dhe psikologjikë që shqyrtuam nuk arritën ta shpjegonin”, deklaroi Dr. Sadeghi.
Studiuesit raportuan gjithashtu se lidhja ishte veçanërisht e fortë në familjet që deklaronin se nuk besonin në rimishërim.
Kjo i shtyu autorët të konsideronin se besimet kulturore mund të mos ishin shpjegimi i vetëm i modelit të vëzhguar.
Megjithatë, mungesa e një shpjegimi përmes faktorëve të analizuar nuk përjashton mundësinë e ndikimeve të tjera që studimi nuk i ka identifikuar.
Pse fëmijët raportojnë më shpesh kujtime nga jetë të mëparshme?
Sipas studiuesve që merren me këtë fenomen, rrëfimet për jetë të mëparshme shfaqen më shpesh gjatë fëmijërisë së hershme.
Në disa raste, fëmijët pretendojnë se kujtojnë emra, vende ose ngjarje që nuk duket se lidhen me përvojat e tyre personale.
Disa prej tyre shfaqin gjithashtu frikëra, preferenca ose sjellje të pazakonta për mjedisin familjar ku janë rritur.
Për shembull, një fëmijë mund të shprehë frikë të fortë ndaj një situate që nuk ka përjetuar vetë, ose të rrëfejë detaje për një vend që familja thotë se nuk e ka vizituar.
Sipas raportimeve të mbledhura nga studiuesit, këto kujtime të pretenduara shpesh fillojnë të zbehen rreth moshës shtatëvjeçare.
Megjithatë, saktësia e historive dhe mënyra se si fëmijët mund ta kenë marrë informacionin mbeten çështje të debatueshme.
Shpjegime të mundshme përfshijnë kujtesën e ndikuar nga informacionet e dëgjuara, sugjerimin, gabimet e identifikimit dhe mënyrën se si familjarët interpretojnë deklaratat e fëmijëve.
A mund të ndikojnë historitë e dëgjuara te fëmijët?
Një nga shpjegimet psikologjike për kujtimet e pretenduara nga jetë të mëparshme është fenomeni i njohur si kontaminim i kujtesës.
Kjo ndodh kur një person përfshin në kujtimet e veta informacione që i ka dëgjuar nga burime të tjera, pa e kuptuar domosdoshmërisht prejardhjen e tyre.
Te fëmijët, një histori e dëgjuar nga të rriturit mund të përfshihet në rrëfimet personale dhe të përjetohet si kujtim.
Një tjetër mundësi është që familjet që besojnë në rimishërim t’i interpretojnë deklaratat e fëmijëve në përputhje me bindjet e tyre.
Gjithashtu, pas humbjes së një personi të dashur, ideja se ai mund të jetë rikthyer në një jetë tjetër mund të shërbejë si mënyrë përballimi me dhimbjen.
Autorët e studimit argumentojnë se faktorët e analizuar nuk e shpjeguan plotësisht lidhjen që zbuluan.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se kontaminimi i kujtesës apo shpjegimet e tjera psikologjike janë përjashtuar në të gjitha rastet.
Teoria e “punëve të papërfunduara”
Për të shpjeguar lidhjen mes vdekjeve të papritura dhe intervaleve më të shkurtra, Dr. Sadeghi përmendi një ide që shfaqet shpesh në diskutimet mbi kujtimet e pretenduara nga jetë të mëparshme.
Bëhet fjalë për teorinë e “punëve të papërfunduara”.
Sipas kësaj ideje, jeta e një personi mund të përfshijë qëllime, përvoja ose detyra që ai synon t’i përmbushë.
Nëse jeta ndërpritet papritur, këto qëllime mund të mbeten të parealizuara.
“Një ide që shfaqet në kërkimet mbi kujtimet e jetëve të mëparshme është ajo e punëve të papërfunduara”, shpjegoi studiuesja.
Sipas saj, nëse një jetë përfundon përpara kohe, kjo mund të lidhet, në mënyrë ende të panjohur, me rrëfimet spontane të fëmijëve që pretendojnë se kujtojnë atë jetë.
“Rezultatet tona mund të konsiderohen në përputhje me një zgjerim të kësaj ideje, duke sugjeruar se fëmija mund të lindë edhe më shpejt, mesatarisht”, shtoi ajo.
Megjithatë, kjo mbetet një hipotezë spekulative dhe jo një mekanizëm i vërtetuar shkencërisht.
A e vërteton studimi ekzistencën e rimishërimit?
Pavarësisht gjetjeve të pazakonta, autorët e studimit nuk pretendojnë se kanë provuar ekzistencën e rimishërimit.
Ata theksojnë se analiza tregon vetëm një lidhje statistikore në rastet e dokumentuara.
Për të vërtetuar një fenomen të tillë do të nevojiteshin prova të pavarura dhe të përsëritshme, si dhe një shpjegim i besueshëm për mënyrën se si kujtimet mund të mbijetojnë pas vdekjes së trurit.
Shkenca aktuale nuk ka demonstruar ekzistencën e një mekanizmi të tillë.
Dr. Sadeghi thekson se studiuesit duhet të përqendrohen te të dhënat dhe jo te interpretimet që mund të nxirren prej tyre.
“Gjithçka që mund të themi është se ekzistojnë dëshmi të dokumentuara të kujtimeve të raportuara, të cilat përputhen me jetën e individëve të vdekur, së bashku me disa modele që duken të pazakonta”, deklaroi ajo.
Sipas saj, njerëzit mund t’i interpretojnë këto raste në mënyra të ndryshme.
Disa i lidhin me rimishërimin, ndërsa të tjerë propozojnë shpjegime shpirtërore ose psikologjike.
Por studiuesja thotë se është më e interesuar për provat empirike sesa për interpretimet spekulative.
Shkencëtarët kërkojnë studime të mëtejshme
Dr. Marieta Pehlivanova, bashkautore e kërkimit në Universitetin e Virxhinias, theksoi se mekanizmat që qëndrojnë pas rezultateve mbeten të panjohur.
“Mekanizmat që shpjegojnë këto gjetje aktualisht janë të paqartë, por kjo na jep edhe më shumë arsye për të vazhduar kërkimet dhe jo për t’i shmangur ato”, deklaroi ajo.
Sipas studiuesve, rrëfimet e fëmijëve që pretendojnë se kujtojnë jetë të mëparshme meritojnë të shqyrtohen me metoda sa më rigoroze.
Megjithatë, kërkimet në këtë fushë përballen me vështirësi të mëdha.
Shumica e rasteve mbështeten te dëshmitë personale dhe kujtimet e familjarëve, të cilat mund të ndikohen nga koha, kultura dhe mënyra se si janë mbledhur informacionet.
Për këtë arsye, kërkohen studime të tjera që mund të kontrollojnë më mirë këta faktorë dhe të testojnë në mënyrë të pavarur rezultatet.
Një mister që vazhdon të sfidojë studiuesit
Studimi i Universitetit të Virxhinias ka rikthyer vëmendjen te një temë që prej kohësh ndodhet në kufirin mes shkencës, filozofisë dhe besimeve shpirtërore.
Rezultatet sugjerojnë se në rrëfimet e analizuara ekziston një lidhje mes papriturshmërisë së vdekjes dhe intervalit deri te lindja e fëmijëve që raportojnë kujtime të lidhura me personat e ndjerë.
Megjithatë, natyra e kësaj lidhjeje mbetet e paqartë.
Studiuesit nuk kanë provuar se fëmijët kanë jetuar më parë, as se kujtimet mund të transferohen pas vdekjes.
Ajo që kanë identifikuar është një model statistikor që kërkon hetim të mëtejshëm.
Përfundimi kryesor i studimit nuk është se rimishërimi ekziston, por se disa karakteristika të rrëfimeve për jetë të mëparshme nuk u shpjeguan plotësisht nga faktorët që studiuesit shqyrtuan. Nëse kjo lidhje vjen nga procese psikologjike, ndikime kulturore, kufizime metodologjike apo mekanizma ende të panjohur, mbetet një pyetje e hapur për kërkimet e ardhshme.
Të rejat Lexo më shumë
Protesta në Tiranë, Policia nis shoqërimin e disa protestuesve
Italia ashpërson masat ndaj protestuesve të dhunshëm, 500 ushtarë dërgohen në Milano
‘Zbulohen’ ndjenjat e vërteta të Realit rreth fitimit të mundshëm të Topit të Artë nga Mbappe