← Kthehu te Ballina
Lajme 30/10/2026 23:17

A e përmendi një historian i shekullit I ringjalljen e Jezusit? Studimi i ri analizon një tekst 2 mijëvjeçar

A e përmendi një historian i shekullit I ringjalljen e Jezusit? Studimi i ri analizon një tekst 2 mijëvjeçar

Një studim i ri ka rikthyer debatin mbi një nga dëshmitë më të diskutuara historike për Jezu Krishtin. Duke krahasuar versione të ndryshme të një teksti të shkruar në shekullin I, një studiues spanjoll sugjeron se historiani hebre Flavius Josephus mund të ketë regjistruar rrëfimet e ndjekësve të Jezusit, të cilët pretendonin se e kishin parë të gjallë pas kryqëzimit. Megjithatë, studimi nuk provon ringjalljen dhe as nuk përcakton me siguri formulimin origjinal të historianit.

Sipas Dhiatës së Re, Jezu Krishti u kryqëzua, u ringjall ditën e tretë dhe më pas iu shfaq dishepujve të tij.

Për gati dy mijë vjet, këto rrëfime kanë qenë pjesë qendrore e besimit të krishterë, ndërsa historianët kanë vazhduar të studiojnë burimet e lashta që përmendin jetën dhe vdekjen e Jezusit.

Një prej burimeve më të rëndësishme është vepra Antikitetet e hebrenjve (Jewish Antiquities), e shkruar nga historiani hebre Flavius Josephus rreth viteve 93–94 të erës sonë.

Në këtë vepër gjendet një fragment i njohur si Testimonium Flavianum, i cili përmend Jezusin, kryqëzimin e tij dhe pretendimin se ai ishte shfaqur i gjallë pas vdekjes.

Megjithatë, autenticiteti i disa pjesëve të fragmentit ka qenë objekt debatesh të gjata akademike.

Çfarë thuhet në tekstin e lashtë?

Në versionin grek që ka mbijetuar deri në ditët tona, fragmenti përmban një deklaratë të drejtpërdrejtë mbi shfaqjen e Jezusit pas kryqëzimit.

“Ai iu shfaq atyre përsëri i gjallë ditën e tretë, ashtu siç kishin parashikuar profetët hyjnorë këtë dhe mrekulli të tjera të panumërta për të”, thuhet në tekst.

Megjithatë, Josephus nuk ishte i krishterë dhe studiuesit kanë ngritur prej kohësh dyshime nëse ai do ta kishte përshkruar ringjalljen me një gjuhë kaq të afërt me besimin e krishterë.

Një problem tjetër është se dorëshkrimi origjinal i historianit nuk është ruajtur.

Teksti njihet përmes kopjeve dhe citimeve të realizuara shumë shekuj më vonë, gjatë të cilëve formulimet mund të kenë pësuar ndryshime.

Pikërisht këto ndryshime janë në qendër të studimit të ri.

Studiuesi krahasoi katër versione të tekstit

Studiuesi i pavarur spanjoll Jesús Fernández-Pedrera Correa analizoi katër versione të fragmentit, të ruajtura në greqisht, latinisht, arabisht dhe sirisht.

Qëllimi ishte të identifikoheshin dallimet mes tyre dhe të shqyrtohej se cilat formulime mund t’i përkisnin tekstit fillestar të Josephusit.

Versioni latin daton nga fundi i shekullit IV, ndërsa rrëfimet arabe dhe siriake vijnë përkatësisht nga shekujt X dhe XII.

Të gjitha këto burime janë shumë më të vona sesa vepra origjinale e historianit hebre.

Studimi, i publikuar si parapublikim shkencor (preprint), sugjeron se dallimet gjuhësore mund të ofrojnë të dhëna për mënyrën se si fragmenti është ndryshuar gjatë transmetimit të tij ndër shekuj.

A shkroi Josephus se ndjekësit e Jezusit e kishin parë të gjallë?

Një nga gjetjet kryesore të analizës lidhet me mënyrën se si përshkruhet shfaqja e Jezusit pas kryqëzimit.

Në versionin grek, teksti paraqet drejtpërdrejt pohimin se Jezusi u shfaq i gjallë ditën e tretë dhe e lidh këtë ngjarje me profecitë biblike.

Versioni latin përmban një formulim të ngjashëm, sipas të cilit ai iu shfaq i gjallë ditën e tretë.

Ndërkohë, versioni arab e paraqet ngjarjen më me kujdes, duke ia atribuuar pretendimin dishepujve të Jezusit.

Sipas Fernández-Pedrera Correas, ky dallim mund të jetë domethënës.

Ai sugjeron se teksti fillestar mund të ketë thënë se ndjekësit e Jezusit pretendonin se e kishin parë të gjallë pas kryqëzimit, pa qenë e nevojshme që Josephus ta pranonte personalisht vërtetësinë e këtij rrëfimi.

Nëse kjo hipotezë është e saktë, kopjuesit e mëvonshëm të krishterë mund ta kenë shndërruar një raportim historik mbi besimet e ndjekësve të Jezusit në një deklaratë të drejtpërdrejtë për ringjalljen.

Megjithatë, studiuesi pranon se kjo mbetet një rindërtim i mundshëm dhe jo një përfundim i vërtetuar.

Referencat ndaj profecive ngrenë dyshime

Një tjetër element i diskutueshëm është pohimi se ringjallja e Jezusit ishte parashikuar nga profetët.

Sipas studiuesit, kjo gjuhë tingëllon më shumë si një shpallje e besimit të krishterë sesa si një përshkrim i shkruar nga një historian hebre që nuk i përkiste krishterimit.

Në pjesë të tjera të veprave të tij, Josephus kishte dokumentuar besimet dhe pretendimet e grupeve të ndryshme fetare, pa i pranuar domosdoshmërisht ato si të vërteta.

Fernández-Pedrera Correa argumenton se historiani mund të ketë ndjekur të njëjtën qasje edhe në rastin e ndjekësve të Jezusit.

Kështu, ai mund të ketë regjistruar besimin e tyre se Jezusi ishte shfaqur i gjallë, ndërsa referencat ndaj përmbushjes së profecive mund të jenë shtuar gjatë kopjimeve të mëvonshme.

A e quajti Josephus Jezusin Mesia?

Një tjetër pjesë e fragmentit që ka nxitur debate është deklarata se Jezusi “ishte Krishti”, që nënkupton njohjen e tij si Mesia.

Studiuesit kanë vënë në dyshim prej kohësh nëse Josephus, i cili nuk ishte i krishterë, do ta kishte shkruar një pohim të tillë.

Analiza e re nxjerr në pah dallime mes versioneve të ruajtura.

Në versionin latin, Jezusi përshkruhet si dikush që besohej se ishte Mesia.

Versioni siriak thotë se ai konsiderohej Mesia, ndërsa versioni arab përdor një formulim edhe më të rezervuar, duke sugjeruar se ai ishte “ndoshta” Mesia.

Sipas Fernández-Pedrera Correas, këto ndryshime tregojnë se formulimi kategorik i versionit grek mund të mos jetë ai origjinal.

Për ta mbështetur këtë argument, ai i referohet edhe Origenit, një shkrimtari të hershëm të krishterë, i cili kishte deklaruar se Josephus nuk e pranonte Jezusin si Mesia.

Këto të dhëna, sipas studiuesit, përbëjnë një argument të rëndësishëm se teksti mund të jetë ndryshuar nga kopjuesit e mëvonshëm.

Një tjetër fragment i diskutueshëm

Në disa versione të Testimonium Flavianum gjendet edhe një shprehje që vë në dyshim nëse Jezusi duhet të quhej thjesht njeri.

Ky formulim lë të kuptohet se ai ishte më shumë sesa një qenie njerëzore, duke pasqyruar një pikëpamje të afërt me doktrinën e krishterë.

Fraza gjendet në versionet latine dhe siriake, por mungon në atë arab.

Megjithatë, Fernández-Pedrera Correa paralajmëron se mungesa e saj nuk provon automatikisht se është shtuar më vonë.

Ai vëren se Agapiusi, autori që ruajti versionin arab, mund ta ketë shkurtuar tekstin gjatë përcjelljes së tij.

Për këtë arsye, nuk është e mundur të përcaktohet me siguri nëse shprehja ishte pjesë e veprës origjinale.

Pjesa për të cilën studiuesi shpreh më shumë siguri

Ndërsa disa formulime mbeten të debatueshme, Fernández-Pedrera Correa shpreh më shumë besim në autenticitetin e pjesës përmbyllëse të fragmentit.

Ajo përmend vazhdimësinë e ekzistencës së ndjekësve të Jezusit deri në kohën kur Josephus shkroi veprën e tij.

Sipas studiuesit, ky përshkrim përputhet me stilin dhe interesat historike të Josephusit.

Gjithashtu, versionet e ndryshme të tekstit nuk shfaqin kundërthënie të krahasueshme në këtë pjesë.

Kjo e bën më të besueshme mundësinë që historiani hebre të ketë shkruar për ekzistencën e bashkësisë së ndjekësve të Jezusit në fund të shekullit I.

A përbën ky studim provë për ringjalljen?

Pavarësisht interesimit që mund të ngjallë, studimi nuk vërteton se Jezusi u ringjall nga të vdekurit.

Ai shqyrton një çështje tjetër: nëse një historian hebre i shekullit I mund të ketë regjistruar rrëfimet e njerëzve që besonin se Jezusi u ishte shfaqur i gjallë pas kryqëzimit.

Ky është një dallim thelbësor mes dëshmisë historike për ekzistencën e një besimi dhe vërtetimit të vetë ngjarjes që përshkruhet në atë besim.

Për më tepër, analiza mbështetet në versione të mëvonshme të tekstit dhe jo në një dorëshkrim origjinal të Josephusit.

Për këtë arsye, nuk mund të përcaktohet me siguri se cilat fjalë i shkroi ai dhe cilat mund të jenë ndryshuar gjatë kopjimeve ndër shekuj.

Studimi i Fernández-Pedrera Correas sjell një interpretim të ri në debatin mbi Testimonium Flavianum, një nga burimet më të rëndësishme jashtë teksteve të krishtera që përmendin Jezusin. Nëse hipoteza e tij mbështetet nga kërkime të mëtejshme, ajo mund të ndihmojë në kuptimin e mënyrës se si historiani Josephus i përshkroi besimet e ndjekësve të Jezusit. Megjithatë, autenticiteti i formulimeve të diskutueshme mbetet ende një çështje e hapur për studiuesit.

Toyota Motor Europe ka shitur gjithsej 936.042 automjete Toyota dhe Lexus gjatë nëntë muajve të parë të vitit 2026,...

Reklamë